Toen Ronald Koeman hopeloos de mist inging tegen de Finnen

In aanloop naar het WK-kwalificatieduel in de Johan Cruijff Arena gaan we bijna 34 jaar terug in de tijd. Als het Nederlandse voetbal nog slechts één Ronald Koeman rijk is, de libero die Barcelona een maand of elf later naar de Europa Cup I-winst zal pegelen maar in Helsinki geen schim van zichzelf is. Als de toch pas 26-jarige Marco van Basten al zijn voorlaatste jaar als Oranje-international beleeft. Als Rinus Michels na het volledig mislukte WK 1990 aan de wederopbouw van de nationale ploeg én zijn eigen imago is begonnen. Als er bij de Finnen een nog ongepolijst diamantje rondloopt die niet veel later zal uitgroeien tot Ajax-icoon.

Doener uit Lahti

‘Jari was geen kind dat genoeg had aan dromen alleen. Jari dééd.’ Jeugdtrainer Raimond Hukka kijkt altijd met bewondering naar de jongen die al op zijn tiende heeft besloten zijn leven te wijden aan dat ene doel: topvoetballer worden. Zoals iedereen weleens met het hoofd schudt als Jari Litmanen onvermoeibaar gaande is met zijn monotone oefenstof. Zoveel keer met rechts, zoveel keer met links, schaar hier, schaar daar. ‘Hij trainde vaak alleen’, aldus zijn vader Olavi, zelf een vijfvoudig Fins international. ‘In de vakantie soms wel acht uur aan een stuk. Niet omdat hij een loner was, maar vanwege die enorme drang om te slagen. Hij wilde maar leren en leren. Hij begon meestal wel met de andere jongens, maar die werden op een gegeven moment moe en gingen naar huis. Jari bleef en trainde door.’

Waar die enorme toewijding vandaan komt? Met die vraag in het achterhoofd gaat VI op een dag op zoek naar de roots van Litmanen. Is het de Finse volksaard misschien? ‘Wij hebben altijd de Russen weten te weerstaan. Jullie stonden meer zó toen de Duitsers kwamen’, zal de middenvelder zelf in zijn Amsterdamse jaren regelmatig verkondigen, terwijl hij lachend zijn armen de lucht in steekt. De vruchtbare grond van Hollola dan, het dorp in de buurt van Lahti dat naast de beste Finse voetballer aller tijden met Janne Ahonen ook de beste Finse schansspringer ooit heeft voortgebracht? Zelfs moeder Liisa, die een bijna telepathische band heeft met haar zoon, weet het niet. ‘Iets dreef hem, dat was wel duidelijk, maar hij heeft het nooit zo gezegd. Hij werkte in stilte. En in de volle overtuiging dat het ging lukken.’

Slechts éénmaal is de droom haar Jari ontglipt, kan ze zich jaren terug in VI nog herinneren. ‘Hij was een jaar of elf, toen hij op school een opstel moest schrijven. Hij schreef dat hij profvoetballer wilde worden. En legde ook uit hoe hij zijn doel zou bereiken. De leraar vond het, geloof ik, niet zo realistisch. Maar het is allemaal precies zo uitgekomen.’

Kalm aan maar

De Limburgse textielbaron Nol Hendriks was in zijn spaarzame vrije tijd een fervent talentenjager, een die zelden mis schoot. Maar bij het vallen van de naam Litmanen zal tot zijn dood in 2017 spontaan een grimas op zijn gezicht verschijnen. ‘We waren eigenlijk al rond met zijn Finse club, voor 300 duizend gulden’, heeft hij tig keer moeten uitleggen. ‘Maar toen we daar aankwamen, was het ineens 800 duizend. Wij wilden hem bovendien voor vier jaar contracteren, maar hij ging niet verder dan twee jaar en wilde geen clausule in zijn contract. Dat vonden we te riskant. Achteraf doodzonde dat het niet doorging natuurlijk.’

Bíjna had de Roda JC-suikeroom het voetballende talent van Hollola, die overigens ook een uitstekend ijshockeyer was, dus naar Kerkrade gehaald. Maar in juni 1991 komt Litmanen nog uit voor HJK Helsinki en het zal nog tot de zomer van 1992 duren voordat hij een transfer naar Amsterdam maakt. Rinus Michels heeft bovendien andere zorgen in de dagen voor het EK-kwalificatieduel met Finland.