VI
Kritisch onderzoek naar kwaliteit Eredivisie: waarom topclubs falen in Europa
Met een zevende plaats op de coëfficiëntenranglijst mag de Eredivisie nog niet eens mopperen. Uit onderzoek van een aan Harvard verbonden academicus blijkt dat de Eredivisie qua kwaliteit de tiende competitie van Europa is. Het onderzoek is uitgevoerd op verzoek van AZ, dat al langer zorgen uit over de toekomst en besluitvorming van het Nederlandse topvoetbal.
Het was op de openbare bondsvergadering van 27 mei 2024 toen de KNVB zichzelf schouderklopjes gaf. Er was veel bereikt. Het topvoetbal lag op koers. Doelen in het strategisch plan werden gehaald. Een van de opgeschreven hoofdpunten voor de periode 2022-2026: het betaald voetbal naar een hoger niveau tillen. Er werd uitstekend samengewerkt en de zesde plaats op de coëfficiëntenranglijst was voor het tweede jaar op rij een feit.
Robert Eenhoorn stak zijn vinger op. De toenmalige AZ-directeur vroeg zich af hoe de bond controleerde of het betaald voetbal goed bezig was. De hele missie kon toch niet alleen gebaseerd zijn op de tussenstand op de coëfficiëntenranglijst, die sterk was beïnvloed door de introductie van de Conference League? Waaruit bleek verder dat het voetbal steeds beter werd? Wat waren de onderliggende data? De kritische prestatie-indicatoren? Goed punt, vond Just Spee, toen nog de voorzitter. Het zou worden meegenomen.
Het was een vrij tekenend beeld voor de verhoudingen, waarbij AZ in de loop der jaren als een soort luis in de pels steeds de KNVB en Eredivisie CV scherp probeerde te houden. De Alkmaarders waren namelijk helemaal niet zo overtuigd van de strategie. Tijdens de eigen poging om de sportieve macht van Ajax, PSV en Feyenoord te breken, signaleerden ze juist een toenemende tweedeling, financiële problemen bij veel worstelende clubs en een ongezonde machtsstructuur, gekenmerkt door veel power van de topdrie waardoor niet altijd besluiten werden genomen die goed waren voor het hele betaalde voetbal.
© Pro ShotsRobert Eenhoorn, met AZ luis in de pels van de KNVB. In 2024 zwaaide hij af als directeur
Een breekpunt was de ondergang van de zogenoemde NL League - een initiatief voor een fonkelnieuw bestuursmodel. AZ was samen met PSV de voortrekker. De clubs zouden zelf de competitie gaan runnen, zonder de KNVB. Net zoals de Premier League, Bundesliga en La Liga het deden. Slagvaardiger, efficiënter, beter. De Eredivisie CV en Coöperatie Eerste Divisie zouden gaan fuseren, zodat alle 34 clubs gezamenlijk besluiten konden nemen. Logisch, aangezien de meeste clubs toch al pendelden tussen beide divisies. Ze spraken af om het geld anders te gaan verdelen en de inspraak veranderde, zodat niet drie topclubs zo’n beetje alles konden blokkeren. Allemaal met het doel om de competities te versterken en commercieel interessanter te maken. In 2021 stemden zestien clubs voor. Ajax en Feyenoord lagen dwars. Er werd vertraagd, juristen kwamen in actie. Gaandeweg draaide PSV. De NL League kwam er niet.
AZ hield er een nare smaak aan over. Hoe kon het dat een democratisch aangenomen voorstel met een stemuitslag van 16-2 alsnog was getorpedeerd? En wat was de rol van de KNVB hierbij geweest? Het was niet de enige keer dat AZ vraagtekens plaatste bij de manier waarop het topvoetbal in Zeist werd beheerd en bestuurd. In de loop der jaren was de club op meer voorbeelden gestuit waarbij vermoedens ontstonden dat vastgeroeste politieke structuren zuivere besluitvorming in de weg stonden. Onder druk van AZ kwam er een zogenoemde werkgroep governance. De Alkmaarders constateerden dat die met positieve aanbevelingen kwam, maar uitten ook al snel weer nieuwe zorgen, omdat er te weinig mee gebeurde.
En dus nam de club eind 2024 zelf een initiatief om iemand in te schakelen die met een objectief verhaal - een op feiten en data gebaseerde analyse - AZ en de rest van het betaald voetbal een spiegel kon voorhouden.