Tactische longread

Zo speelt het Liverpool van Arne Slot

23 december 2024 om 19:00

Pieter Zwart

Hoofdredacteur

Hoe voetbalt het Liverpool van Arne Slot? VI PRO ontleedt het strategische en tactische plan van de Liverpool-manager in een longread, waarin alle aspecten van de speelstijl uitgebreid aan bod komen.

De trainer die meer dan ooit bedolven wordt onder complimenten, vindt zijn prestaties bij Liverpool zelf niet zo bijzonder. Vraag Arne Slot naar zijn goede start in de Premier League en hij antwoordt dat de uitdaging veel groter geweest is bij Feyenoord. In De Kuip moest hij de speelstijl totaal transformeren, na het vertrek van de meest waardevolle speler. Zoals hij eerder bij AZ bijna het onmogelijke presteerde door in het voortijdig afgebroken corona-seizoen mee te doen om de landstitel, met spelers als Ramon Leeuwin, Dani de Wit en Stijn Wuytens. Dan is Anfield in zekere zin een gespreid bedje.

Vraag Slot naar zijn speelstijl en hij zal het belang nuanceren. 'Ik wil spelen zoals ik denk dat veel managers die momenteel in het voetbal rondlopen dat willen', sprak hij vlak na zijn aanstelling bij Liverpool. 'Ik denk dat de meesten van hen meer de bal willen hebben dan de tegenstander. En als je dat wilt, dan moet je het andere team hoog onder druk zetten en je moet een duidelijk idee hebben als je de bal hebt. Je ziet dit veel in het hedendaagse voetbal. Ik denk dat het een paar jaar geleden wat gelijkwaardiger was, sommige managers verdedigden graag en anderen wilden aanvallen. Maar je ziet nu, vooral bij de topclubs in elk land, dat ze de speelstijl prefereren waarbij hun team veel de bal heeft.'

Tijd om met een tactische longread te ontleden wat het idee van Slot is op het moment dat Liverpool de bal heeft én te bekijken hoe zijn elftal hoog druk probeert te zetten.

Aanvallen

Jürgen Klopp hield bij Liverpool van heavy metal. The Reds zochten onder leiding van de Duitse manager de directe en snelle weg richting het vijandelijke doel. In de voorbereiding constateert Harvey Elliott dat Slot anders denkt. 'Het voetbal is heel elegant, de Hollandse School. Het is heel mooi. De speelstijl is heel anders. Het gaat nu meer om balbezit. De spelers zijn enthousiast, we spelen via bepaalde patronen.'

Drie vaste aanvallende uitgangspunten van Slot zijn bij Liverpool ingebracht.

1. Bezet beide flanken met één speler

Slot dacht als actieve voetballer al na over de beste manieren om te scoren. Hij zocht succesvolle patronen en sloeg die op in zijn hoofd. In de hoop later deze patronen in te kunnen slijpen als trainer.

Twee revoluties versterkten de visie van Slot.

Ten eerste genoot Slot van het Barcelona van Pep Guardiola dat via gecontroleerd balbezit tegenstanders vermorzelde. Die stijl met korte passes en hoge druk correspondeerde met zijn eigen ideaal. 'Daar zitten veel dingen in waarvan ik denk: Hé, kan ik er iets van stelen? Dan moet het vervolgens wel weer passen bij je eigen spelers', duidde Slot na het kampioenschap met Feyenoord in gesprek met VI. 'Veel meer kijk ik naar de veldbezetting tegen bepaalde systemen en hoe wij dat kunnen invullen met onze kwaliteiten.'

Ten tweede dompelde Slot zichzelf onder in de datarevolutie. Hij zocht naar cijfers die aansloten bij zijn overtuigingen. Zodat hij spelers met harde feiten kon gaan beïnvloeden. Want: 'Het kunnen overtuigen van spelers is wat de ene trainer onderscheidt van de andere.'

Zoals Stijn Wuytens recent vertelde. 'Slot wist alle statistieken: teruggetrokken voorzetten geven je zoveel kans op een doelpunt. Hoge voorzet vanaf de achterlijn weer zoveel procent kans…'

'Ongeveer een op de tachtig voorzetten levert een doelpunt op', redeneerde Slot in zijn AZ-tijd op basis van data. 'Bovendien is het moeilijker om met je hoofd te mikken dan met je voeten. Commentatoren roepen na een kopkans vaak dat het een enorme mogelijkheid was, maar dat valt vaak reuze mee.'

Slot streeft vanwege het gebrek aan effectiviteit van klassiek vleugelspel naar combinaties door het centrum. Net als Guardiola zweert hij bij een aanvallende veldbezetting met slechts één speler per flank. Hoe Slot dat invult, hangt af van zijn spelersgroep. Bij Feyenoord concludeert hij bijvoorbeeld dat Lutsharel Geertruida als back aan de binnenkant kan spelen, in tegenstelling tot concurrent Marcus Pedersen.

Bij Liverpool positioneert Slot vaak de linksback als derde centrale verdediger tijdens de opbouw.

Andy Robertson beschikt over een goede inspeelpass en voorzet, maar is net als Pedersen minder geschikt voor een rol als extra middenvelder. Slot gebruikt de Schot daarom niet in die complexe rol.

Op de andere flank voetbalt met Trent Alexander-Arnold een back die nog veelzijdiger is dan Geertruida. De Engelsman is opgeleid als middenvelder, waardoor hij in het centrum van het veld zeer comfortabel oogt. Bovendien denkt Alexander-Arnold graag na over het spelletje. 'Positionering is heel belangrijk. Zelfs op momenten dat de bal aan de andere kant van het veld is', vertelt hij dit seizoen bijvoorbeeld aan Sky Sports. 'De veldbezetting hangt af van de tegenstander, dus dat verandert vaak.'

Slot benut Alexander-Arnold in eindeloos veel rollen, als een soort tactische joker.

In de topper tegen Manchester City opereert Alexander-Arnold in een teruggetrokken rol als extra centrale verdediger, zodat hij met zijn lange passes de hoge druk van Guardiola kan ontwijken.

Op andere momenten duikt Alexander-Arnold op in een meer traditionele rol als back, vooral tijdens de opbouw op eigen helft.

Is de bal op de andere flank? Dan knijpt Alexander-Arnold richting het middenveld. Op die manier wordt hij minder vaak dan in vorige seizoenen verrast door counters in zijn rug bij balverlies. In zijn eigen woorden: 'Positionering is heel belangrijk. Zelfs op momenten dat de bal aan de andere kant van het veld is.'

In sommige wedstrijden schuift Slot zijn tactische joker verder naar voren, als een soort rechtsbinnen.

Denkt Slot dat tegen een specifieke tegenstander meer kansen liggen voor een opkomende back langs de lijn? Geen probleem voor de veelzijdige Alexander-Arnold. Met zijn voortreffelijke traptechniek is hij op die positie dreigend met voorzetten.

Toch speelt Alexander-Arnold niet vaak in die rol als veredelde rechtsbuiten. Immers: gemiddeld zijn tachtig voorzetten uit open spel nodig voor één doelpunt. Gegeven die statistieken is een linkspoot op rechts die de een-tegen-een domineert (Mohamed Salah) veel waardevoller in de buitenbaan. Zoals Slot op de andere flank met Luis Díaz of Cody Gakpo ook meestal kiest voor een vleugelaanvaller die voor de breedte zorgt.

2. Speel overtallen uit

Alexis Mac Allister: 'Onder Slot gaat het om het vinden van de vrije man en ruimtes op het veld.'

Dit uitgangspunt is goed terug te zien bij de connectie die ontstaan is tussen Virgil van Dijk en Ryan Gravenberch. De captain die in Nederland vaak bekritiseerd werd door zijn vermeende gebrek aan initiatief aan de bal, vindt dit seizoen voortdurend Gravenberch tussen de linies.

Dat is de grote kracht van Slot: herkennen waar ruimtes liggen en spelers overtuigen van het nut van korte passes.

'Je hebt spelers nodig die het durven', aldus Slot in zijn Feyenoord-tijd. 'Dat heb ik ze gezegd. Ik zou het graag zien, zei ik, maar de speler aan de bal neemt altijd de beslissing. Het enige wat ik kan doen, is ze proberen te overtuigen dat die opbouw waarde heeft.'

Bij Liverpool is die overtuiging snel gekomen. De keuze voor technisch vaardige middenvelders als Gravenberch en Mac Allister, die beiden altijd de bal willen, helpt daarbij. Ibrahima Konaté profiteert net als Van Dijk van de ingeslepen patronen en oogt comfortabeler dan ooit in de opbouw.

'Voetbal is een heel simpel spel, als je het begrijpt', duidde Slot ooit. 'De moeilijkheid zit ’m in het constant uitvoeren van je taken in de hoogste intensiteit. Het draait altijd om overtal versus ondertal. Als je de bal hebt, wil je een overtalsituatie creëren en die snel uitspelen. Wanneer je ’m níét hebt, moet je zorgen dat je niet in ondertal komt te staan. En als dat wél gebeurt, moet je als een malloot terugsprinten om dat overtal van de tegenstander op te heffen. Daarom moet je steeds meebewegen met de bal om overal een overtal te kunnen creëren op het veld.'

3. Creëer gevaar met diepteloopjes

Slot vestigde onder insiders ooit zijn naam als trainer van de toekomst door een interview met De Voetbaltrainer over verschillende diepteloopjes. De huidige Liverpool-manager identificeerde tijdens zijn tijd bij SC Cambuur samen met Marcel Keizer al verschillende manieren om vrij te lopen. Bij The Reds zijn deze patronen opnieuw zichtbaar.

Een van de trademark-patronen van Slot: de zogenoemde underlap. Bij balbezit van speler aan de zijkant sprint dan een ploeggenoot binnendoor. Deze loopactie is de ideale voorbereiding op de passes waar Slot dol op is: de lage en teruggetrokken voorzet.

'We willen altijd een optie hebben voor de lage voorzet en een optie voor de teruggetrokken voorzet. Dat is bijna niet te verdedigen', redeneerde Slot als assistent bij AZ. 'Als de tegenstander sprint om de lage voorzet te blokken, dan leggen wij hem terug en vice versa.'

Bij bovenstaande treffer tegen Bayer Leverkusen is een ander idee terug te zien dat Slot al jarenlang propageert. Diepte aan de contrakant noemt de huidige Liverpool-manager dat. ‘Als we rechts de bal veroveren of balbezit hebben, dan wil ik links meteen lopende mensen zien. Dat geldt ook andersom. Als ik ons voetbal een naam moet geven? Lopen, lopen, lopen, lopen, lopen.’

Slot over een detail dat hierbij belangrijk is: ‘We willen niet dat onze buitenspelers direct diep staan. We zien liever dat ze een paar meter voor hun directe tegenstander staan, zodat ze op snelheid kunnen komen als ze een loopactie maken. De steekpass willen we dan geven op het snijpunt van de loopactie, dus vlak voordat ze buitenspel komen te staan. Zuivere passing, de timing van de pass en de timing van de loopactie zijn essentieel om dit tot een succes te maken.’

Deze details in de uitvoering van acties ligt bij Liverpool op een absurd hoog niveau. Dezelfde loopacties leveren daarom op Anfield vaak meer op dan bij Cambuur, AZ of Feyenoord.

Omschakeling van aanvallen naar verdedigen

In het creëren van het gewenste gedrag bij balverlies heeft Slot het bij Liverpool makkelijker dan ooit. In alle oefeningen van zijn voorganger hebben omschakelmomenten een belangrijke rol gehad. Klopp ging zelfs zo ver dat hij de directe druk bij balverlies – gegenpressing in het Duits – de beste spelmaker ter wereld noemde. Op deze tactische route is Slot simpelweg doorgegaan.

1. Jaag direct met agressiviteit

Liverpool sluit tegenstanders nog steeds op in de eerste paar tellen na balverlies.

Ontbreekt in die paar seconden de juiste intensiteit? Dan benoemt Slot dat. Zoals na de minimale zege op Girona. 'Elke keer dat we de bal verloren, waren we niet agressief genoeg. Daarom kon Girona elke keer dat we de bal verloren, bijna helemaal naar ons doel komen.'

Verdedigen

Defensief bouwt Slot voort op het werk van Klopp. Sterker, de data-analisten van Liverpool hebben hem als potentiële opvolger geïdentificeerd door het pressingvoetbal dat hij heeft gespeeld bij AZ en Feyenoord. Toch voegt Slot in het verdedigen nuances toe.

Het belangrijkste verschil tussen Slot en Klopp is dat eerstgenoemde meer wisselt van verdedigende veldbezetting.

Waar Klopp meestal druk gezet heeft vanuit een 4-3-3 met een terugvallende spits, kiest Slot in de meeste gevallen voor een 4-2-4 met de aanvallende middenvelder naast de spits.

Toch kiest Slot in sommige wedstrijden juist voor een 4-1-4-1.

Met dit soort aanpassingen zoekt Slot in elke wedstrijd naar de beste manier voor het toepassen van zijn defensieve principes.

1. Dwing de tegenstander naar de zijkant

De verdedigende uitgangspunten van Slot zijn een spiegel van zijn aanvallende ideeën. Waar hij in balbezit zoekt naar patronen die zijn team door de as kunnen laten aanvallen, wil hij dat bij de tegenstander juist verhinderen.

Het liefst lokt Slot tegenstanders naar de zijkant, om ze daar in te sluiten.

Bovenstaande situatie tegen Manchester City is een illustratie van dit uitgangspunt. Linksvoor Gakpo knijpt wat naar binnen, zodat de ploeg van Guardiola verleid wordt tot een pass op rechtsback Kyle Walker. Dan klapt de val van Liverpool dicht.

Met vijf spelers sprint Liverpool richting de bal. Door de beperkingen van de zijlijn en de achterlijn is zelfs voor voetballers van Manchester City het vinden van een uitweg dan nagenoeg onmogelijk.

Op de andere flank doet Liverpool precies hetzelfde.

Salah positioneert zich aan de binnenkant, zodat een opening in de richting van Nathan Aké interessant wordt voor Manchester City. Zodra die pass daadwerkelijk volgt, sprint Liverpool massaal in die richting.

Opnieuw is het gevolg dat Manchester City door vijf Liverpool-spelers ingesloten wordt tegen de zijlijn. Precies volgens het evangelie van Slot: meebewegen met de bal, zodat een overtal gecreëerd wordt.

2. Lok een riskante pass naar het midden uit

Slot begrijpt dat de meeste trainers net als hij door de as willen spelen. Daarom biedt Liverpool tegenstanders soms een ogenschijnlijke optie om aan de druk te ontsnappen. In werkelijkheid is dat een valstrik, om de bal op een aantrekkelijke positie te veroveren.

Uitgerekend Erik ten Hag struikelt met Manchester United over deze opzet. Tot twee keer toe slaat Liverpool op deze manier toe.

Eerst verslikt Casemiro zich in bovenstaande situatie. De Braziliaan is een goede balafpakker, maar blinkt niet uit in handelingssnelheid of voorwaartse passing. In dit geval denkt hij Diogo Dalot te kunnen bereiken, maar Gravenberch leest die pass en onderschept.

Daarna verspeelt Manchester United nogmaals de bal op vergelijkbare wijze.

De crux van de hoge druk van Liverpool schuilt in de manier van aanlopen. Manchester United wordt subtiel in de richting gelokt die Slot en consorten willen. In bovenstaande situatie wordt na het doorstappen van Diogo Jota bijvoorbeeld Kobbie Mainoo de vrije man, maar hij kan alleen bereikt worden via tussenstation Noussair Mazraoui. Dat geeft Liverpool de tijd om een val voor te bereiden.

Zodra Mainoo in de as bereikt wordt door Mazraoui, wordt hij namelijk vanaf vier kanten ingesloten door tegenstanders van Liverpool. De jonge Engelsman kijkt niet goed om zich heen en wordt in zijn rug verrast door Mac Allister. Daarna ligt het achterin bij Manchester United weer volledig open.

Precies zoals Slot vooraf aan zijn spelers verteld heeft. 'Hun backs staan negen van de tien keer echt hoog en dan komt Casemiro ertussen. Dus als je de bal pakt en Luis Díaz en Mo Salah hoog houdt, dan zit je constant in een één-op-één-situatie', aldus de Liverpool-manager na afloop. 'En dan heb je middenvelders nodig die kunnen rennen. We hadden er vandaag drie die bleven rennen en als ze in het duel komen, zijn ze agressief genoeg om de bal te veroveren. Dat was een van de belangrijkste redenen waarom we vandaag konden winnen.'

3. Sluit terug als collectief

In de analyse van de zege op Manchester United benoemt Slot een van de belangrijkste onderdelen van zijn speelstijl: blijven rennen.

Krijgt Slot een complimenteuze vraag over de laatste lijn vanwege de vele clean sheets? Dan wijst hij meteen op het belang van het arbeidsethos van de anderen. 'Dat we vaak de nul houden, betekent niet alleen dat we de beste verdediging hebben', aldus Slot. 'Dat betekent dat we elf spelers hebben die heel, heel hard werken om geen doelpunt te incasseren.'

Dat mantra herhaalt Slot dit hele seizoen. In praktisch ieder persmoment spreekt de Liverpool-manager over het belang van ‘work-rate’.

Na een vraag over de goals en assists van Salah benoemt Slot bijvoorbeeld uit zichzelf een ander aspect dat hem minstens zoveel bevalt. ‘Heel hard werken voor het team als we de bal niet hebben! Dat is iets wat niet op je lijstje stond, maar wat ook echt belangrijk is voor ons als team. We verdedigen met elf en we vallen aan met elf.’ Bij een kritische opmerking die volgt over Darwin Nuñez reageert Slot op vergelijkbare wijze: hij prijst de agressiviteit van de Uruguayaanse spits in het verdedigen. ‘Ik beoordeel aanvallers niet alleen op doelpunten, maar ook op work-rate en wat ze toevoegen aan het team.’

Voorbeeld van Darwin Nuñez die Luka Modric schaduwt en zo Liverpool helpt.

Veelzeggend voor de visie van Slot is dat hij na een slotoffensief met tien man tegen Fulham de aanvallers prijst voor hun defensieve arbeid. ‘We brachten alle spelers in die een doelpunt konden maken. En om ze dan zo hard te zien werken zonder bal... We speelden met vijf of zes offensieve spelers en hielden hen alsnog ver van onze eigen goal.'

Na een matig optreden tegen Girona benoemt Slot datzelfde element, maar dan in negatieve zin. 'Je moet intens spelen als je het ze moeilijk wilt maken. Maar als je elke keer een paar seconden wacht voordat je druk zet, en als je wel druk zet word je zo makkelijk overklast, dan kan dit team je veel problemen bezorgen.' De boodschap is niet mis te verstaan: blijven lopen zonder bal, het liefst in een zo’n hoog mogelijk tempo.

Bij Liverpool gebeurt alles op sprintsnelheid. Dat geldt voor het druk zetten, maar ook voor het zogenoemde terugsluiten. Daarmee doelt Slot op het terugkeren in de verdedigende organisatie op eigen helft. Dan verdedigt Liverpool puur vanuit de zone, met extreem kleine onderlinge ruimtes. Zelfs de vleugelaanvallers zijn op momenten in het eigen strafschopgebied te vinden.

In de woorden van Slot: ‘Ik vind het ook fijn dat als we moeilijke delen in een wedstrijd hebben de werkethiek ongelooflijk is om geen doelpunten tegen te krijgen.’

Omschakeling van verdedigen naar aanvallen

In de ogen van Klopp is pressing de beste spelmaker ter wereld. Liverpool zette niet alleen druk om de bal te veroveren. Bij balwinst moest direct de aanval gezocht worden, in de paar tellen dat de organisatie van de tegenstander uit balans was.

Deze directe aanvallen waren een belangrijke bron van doelpunten van Liverpool. Al bracht deze stijl ook nadelen met zich mee. Soms raakte de ploeg van Klopp de bal razendsnel weer kwijt en profiteerde de tegenstander juist van de chaos van de omschakeling.

De boodschap van Slot aan Liverpool: zoek een betere balans. Houd de bal soms even in de ploeg.

1. Herken de balans tussen risico en beloning

'Liverpool gebruikte voorheen elk moment dat ze konden om de bal achter de defensie te leggen', bespreekt Slot het grootste verschil met zijn voorganger. 'Dat betekende dat de wedstrijd soms wat open was, vooral in de laatste periode van Jürgen. Soms zeg ik tegen de spelers dat ze beter moeten inschatten wat het risico en wat de beloning van een bepaalde pass is.'

Liverpool zoekt minder vaak de counter. 'Soms ziet een speler een kans. Dan voelt hij dat dit het moment is om de moeilijke bal te spelen. En als dat lukt, ben ik de eerste die zegt: Goed gedaan. Maar als dat niet lukt, zie je me aan de lijn: Waarom maakt hij deze moeilijke keuze? Het blijft een spel voor de spelers. En zoveel als ze kunnen, moeten ze de juiste keuzes maken.'

Tijdens de Champions League-wedstrijd tegen Real Madrid illustreert onderstaand moment het gedrag van Liverpool 2.0.

Bij balwinst van Díaz vertrekt Salah alvast in de diepte. Bij Klopp was de volgende zet waarschijnlijk een bal achter de laatste lijn geweest. In dit geval beslist Díaz anders door in te houden en Salah juist in zijn voeten aan te spelen.

Salah vervolgt dit signaal van Díaz om het op zeker te spelen door te kiezen voor balcirculatie. Real Madrid staat niet genoeg uit het lood om direct toe te slaan, dus verkiest het nieuwe Liverpool balbezit boven risico.

Dat is de hand van Arne Slot. Liverpool houdt het soms simpel, omdat goed voetbal vaak niet ingewikkeld is.

Exclusieve content voor PRO abonnees

Dit artikel is exclusief voor PRO-leden. Profiteer van onbeperkte toegang tot alle PRO artikelen, achtergrondverhalen en analyses. Geen advertenties, geen beperkingen.

Al lid?Log in op je account