Ook in Garforth houdt iedereen adem in voor Sócrates

Nog geen week nadat Oranje tegen San Marino een aanval had gedaan op het wereldrecord overbodige hakjes geven, werd de ware meester van de hakbal alweer met gillende sirenes afgevoerd, linea recta naar de intensive care van het Albert Einstein-ziekenhuis in São Paulo.

In elk geval een toepasselijke plek, want Sócrates werd niet alleen beroemd door zijn hakballetjes en zijn eeuwige filtersigaret, maar ook door zijn hersens. Hij was arts en daarnaast afgestudeerd in de filosofie. Zijn bijnaam op de Braziliaanse tribunes: O Doutor, ofwel De Dokter. Hij schreef boeken en een toneelstuk, en zag in John Lennon, Fidel Castro en Che Guevarra grote voorbeelden.

Aangezien Sócrates zo'n slimme man is, wist hij al vroeg dat je beter niet te gewichtig kunt doen over zoiets lichts als voetbal en je ernst beter kunt bewaren voor belangrijker zaken. Voor hem waren dat filosofie en politiek. Tijdens de Braziliaanse dictatuur greep hij elke mogelijkheid aan voor een schreeuw om democratie. Elke omhooggestoken rechtervuist na een doelpunt moest worden gezien als een stille aanklacht tegen het regime in zijn land, waar Sócrates al vroeg een ster was, zoals zijn jongere broer Raí dat later ook zou worden.

De rest van de wereld leerde hem goed kennen in 1982, toen hij op het WK in Spanje de aanvoerder was van een elftal dat deed wat voorheen alleen Oranje had gedaan: sterven in absolute schoonheid. Vier jaar later, in Mexico, was hij er wéér bij. En tussendoor groeide hij in Brazilië uit tot levend boegbeeld van Corinthians.

En toch: toen ik las dat Sócrates in een ziekenhuis was opgenomen, moest ik niet terugdenken aan Sevilla 1982 of aan Guadalajara 1986. Zelfs niet aan het Maracanã. Ik dacht eerlijk gezegd aan Wheatley Park, 2004.

Op dat veredelde amateurveld in Noord-Engeland arriveerde Sócrates destijds voor de wonderlijkste twaalf minuten uit zijn hele carrière. Als geste aan zijn vriend en clubvoorzitter Simon Clifford speelde hij die middag namens Gartforth Town mee in de slotfase tegen Tadcaster Albion, twee middenmoters in de Northern Counties East League. Dat is tien divisies onder de Premier League. Heel veel lager kun je niet, maar toch had ik mijn rechterarm willen geven om bij die wedstrijd op de krakkemikkige tribune te mogen zitten.

Gelukkig zijn er wel beelden van bewaard gebleven. Je ziet dan een kleumende Sócrates plaatsnemen in de dug-out. Het is die zaterdag steenkoud in Yorkshire. De toppen van de heuvels rond Leeds zijn al wit. Sócrates draagt zijn nieuwe tenue met rugnummer 6, drie extra shirts, een trainingspak, een winterjas, een fijne wollen muts, handschoenen en een sjaal. Op de bank drinkt hij sloten warme koffie, maar nog steeds staat het kippenvel duimendik op zijn kaken.

Eerder die dag had hij in het Meadowhall Shopping Centre in Sheffield al handtekeningen uitgedeeld aan het verbaasde winkelpubliek, maar het wordt nog veel gekker, nu de speaker een Pythoneske wissel aankondigt. Nummer 4, Matt Higginbottom, gaat eruit, nummer 6, Sócrates Brasileiro Sampaio de Souza Vieira de Oliveira, komt erin. Het is dan veertien jaar geleden dat hij voor het laatst een wedstrijd heeft gespeeld.

In plaats van met Falcão, Zico en Eder speelt hij nu opeens samen met wat studenten, een leraar, een elektricien en nog wat amateurs zonder veel talent. Veel verder dan een afstandsschot komt De Dokter niet, maar dat maakt de massaal uitgerukte pers niks uit. 'Het is jaren geleden dat ik voor het laatst sneeuw heb gezien', bibbert Sócrates na afloop in hun microfoons. De tabloids hebben dan uiteraard al een nieuwe bijnaam voor de vijftigjarige Braziliaan met de grijze baard bedacht: Samba Claus.

Dat was zeven jaar en heel veel sigaretten geleden. Inmiddels ziet de dorstige dokter er verwaarloosd uit. Het Albert Einstein-ziekenhuis zegt dat hij alweer aan de beterende hand is. Toch besloot Corinthians de 2-1 zege op Flamengo maar snel aan de grote Sócrates op te dragen en het zal me niet verbazen als ook in Garforth deze dagen iedereen zijn adem inhoudt.

Michel van Egmond