'Marco van Basten, een geniale voetballer'

Ik zou Eredivisie Live en Sport1 voor geen prijs willen missen. Toch zijn beide zenders noodlijdend. Bij Eredivisie Live doen de verantwoordelijke managers geheimzinnig over het exacte aantal abonnees, maar bij de clubs zijn de penningmeesters ontevreden en verontrust over de bedragen die worden overgemaakt.

Sport1 kampt met een miljoenenschuld, waardoor het moet bezuinigen. Voor de consument – en de klant is koning – zou een integratie van beide zenders ideaal zijn. Voetballiefhebbers hunkeren naar één voetbalkanaal, waarop Feyenoord-Ajax, Internazionale-AC Milan, Manchester United-Arsenal en Real Madrid-Barcelona te zien zijn.

In mijn ogen is de waarde van de Eredivisie en het internationale topvoetbal even groot, maar ECV-directeur Alex Tielbeke ziet een dergelijke samenwerking vooralsnog als een persoonlijke nederlaag, omdat hij de clubs gouden bergen beloofde. Die voorspelde achthonderdduizend abonnees lijken er niet te komen.

Het vaderlandse voetbalpubliek kent geen betaalcultuur. In andere landen wordt er massaal betaald voor topsport, maar de Nederlander is gewend aan gratis voetbal bij de NOS, SBS 6 of RTL7. Alleen een gezamenlijk toppakket kan al die twijfelaars over de streep trekken, maar dan moeten Sport1-baas Kees Jansma en zijn Eredivisie Live-collega Tielbeke toegeven dat ze tot elkaar zijn veroordeeld.

Misschien is het gezamenlijke bod op de rechten van de Bundesliga een goed teken. Ondanks de aanwezigheid van Nederlandse spelers in alle belangrijke buitenlandse competities moet Sport1 de broekriem aanhalen. Er wordt fors gesaneerd, behalve als Jansma zelf presenteert. Hij omringt zich graag met grote namen en afgelopen weekeinde werden de kijkers zelfs verrast met twee nieuwe gezichten.

De bij Studio Sport en SBS 6 te licht bevonden Edward van Cuilenborg mag wat samenvattingen aan elkaar babbelen en dan ruikt het bij alle abonnees thuis meteen weer naar spruitjes. Het debuut van Marco van Basten als analyticus had méér impact.

Grote namen geven het programma status. Toch zijn er teleurstellend weinig voormalige topvoetballers die een mening willen en durven ventileren. Jan Mulder en René van der Gijp zijn characters. Johan Cruijff is een fenomeen dat zijn mening wat warrig formuleert, waardoor hij als een soort Swiebertje uitspraken toevoegt aan de Nederlandse taal.

Hij boycot Studio Sport, doordat hij de toon van zijn collega’s te kritisch en soms respectloos vindt. Zijn generatiegenoot Willem van Hanegem heeft meer charisma dan alle andere analytici bij elkaar. Van Hanegem hoeft er alleen maar te zitten, dan zijn de kijkers al tevreden.

Inhoudelijk heeft hij vaak teleurstellend weinig te melden, maar hij parasiteert handig op zijn oneliners en blijft de populaire volksheld. Guus Hiddink, Wim Kieft, René Eijkelkamp en Jaap Stam hebben een roemrucht voetbalverleden, maar trappen hoofdzakelijk open deuren in.

In dat kader zijn Louis van Gaal en Co Adriaanse de meesters van de analyse. Goed verwoorde pittige meningen, waar geen speld tussen te krijgen is. En nu is het peloton analytici dus uitgebreid met Van Basten.

Hij was een geweldige voetballer en een jongen met een heerlijke zwart-witte mening. Die behoefte van hem aan gesprekken met en behandelingen door de goeroe Ted Troost heb ik nooit begrepen, maar Van Basten was een interessante speler en een boeiend mens. Ik dacht altijd dat er een toekomstige toptrainer in hem schuil ging. Cruijff overigens ook.

Hij loodste hem hoogstpersoonlijk bij Ajax binnen, maar toen had ik al geen enkel vertrouwen meer in de trainer Van Basten. Zijn wanprestaties als bondscoach werden gecamoufleerd door de redelijke resultaten, maar Van Basten maakte er een rommeltje van. Hij liet spelers debuteren die het niveau misten voor Oranje, zette voortdurend voetballers op posities waar ze zich niet thuis voelden en maakte mondige jongens zoals Mark van Bommel, Clarence Seedorf en Ruud van Nistelrooy het leven onmogelijk. In die periode speelde perschef Jansma een zeer belangrijke rol.

Als adviseur en vertrouwensman van de bondscoach voorkwam hij veel onrust door Van Basten te corrigeren, voordat de oud-spits zou worden afgebrand in de media. De beleidsbepalers van Ajax zaten gedurende die periode blijkbaar te slapen of ze lieten hun oren hangen naar de lobby van Cruijff.

Bij Ajax kreeg Van Basten de volledige zeggenschap over het technisch beleid. Het resultaat was dat hij een spoor van vernieling achterliet. Hij kreeg de ruimte met geld te smijten, waardoor de club nu met peperdure niet-functionerende spelers zit opgescheept.

Ismaïl Aissati, Dario Cvitanich, Evander Sno, Robbie Wielaert en Oleguer zijn tot op heden miskopen gebleken. Miralem Sulejmani voldoet evenmin, maar hij was wél een verstandige investering, al gebruikte Van Basten hem meestal op de verkeerde positie. Ook de samenstelling van de technische staf was lachwekkend.

Zijn vrienden Rob Witschge en John van ’t Schip werden gecontracteerd, ondanks een nijpend gebrek aan ervaring. Intussen is Witschge bij Haarlem gestald in een onduidelijke functie en Van ’t Schip is het vijfde wiel aan de wagen in Amsterdam. Bij de KNVB wist iedereen al tijden dat de ex-bondscoach een gemankeerde clubtrainer was.

Tijdens conditietests van Oranje kwamen de Ajacieden er bedroevend slecht uit, maar in Zeist hield iedereen keurig zijn mond om de vroegere collega niet in verlegenheid te brengen. Toen Van Basten uiteindelijk zelf de handdoek gooide, omdat hij inzag dat het vak van trainer niet aan hem was besteed, kampten veel Ajax-spelers met overgewicht.

Cruijff denkt nog steeds dat de ondergang van zijn protégé het resultaat is van de slechte organisatie in de club, maar Van Basten heeft hopeloos gefaald. Bert van Marwijk is een betere bondscoach en de spelers van Ajax realiseren zich nu dat ze onder Van Basten stilstonden in hun ontwikkeling.

Toch liet Van Basten zich verleiden bij Sport1 zich als analyticus te profileren. Ontspannen is hij een warme persoonlijkheid, maar in zijn nieuwe functie moet hij met relevante informatie komen voor de kijkers, zaken registreren die het publiek niet ziet, een mening ventileren, schouderklopjes uitdelen en spelers bekritiseren.

Ik heb er niets van gemerkt. Er zat een beroemde ex-voetballer beleefd nietszeggende antwoorden te geven op alle voorzetjes van Jansma. Van Basten onderscheidde zich geen moment van Kieft, waardoor hij niets aan het programma toevoegde. Hij is ongeschikt gebleken als trainer, maar misschien is hij ook niet in de wieg gelegd als analyticus.

Waarom gaat Van Basten niet lekker golfen? Want ik kan me niet voorstellen dat hij alsnog uitgroeit tot een kijkcijferkanon. Dan gaat hij de historie in als die geniale voetballer. Ik zou er meteen voor tekenen!

Johan Derksen