'Internationals geen krijgers voor het hellevuur'

Ergo: hij is plaatsvervanger van John Bosman, die jongen die eerder bij Ajax nog zijn slippen moest dragen. En het kan nog vervelender. In de oefeninterland tegen Roemenië moet Van Basten een half uur invallen als linksbuiten. Als linksbuiten, ja! Een lijntjesplakker, híj, de superieure afmaker van de zestien waar een jaar eerder nog de hele wereld achteraan zat.

'Ik kan het allemaal niet meer rijmen', zegt Van Basten na de wedstrijd. En hij loopt dagenlang rond met het moordende idee te bedanken voor het EK.

Marco van Basten heeft van zichzelf weleens gezegd dat hij best gevoelig is, maar op en rond de velden opereerde hij nimmer als een oude harp, veeleer als een blikkerende zeis. Een klinische persoonlijkheid, hard als staal, meedogenloos als het moest. Altijd op jacht naar het beste voor hem zelf, vanuit het idee dat zulks ook automatisch het beste was voor zijn elftal en vanuit de overtuiging dat egoïsme geen slechte eigenschap is. 'Het is een vals wereldje', zei Van Basten eens. 'Waarvoor je moet zorgen, is dat jíj bovenkomt én bovenblijft.'

En dus was de voetballer altijd bereid tot zijn eigen guerilla, de mitrailleur voortdurend in de aanslag. Op weg naar het hoogste was voor Marco van Basten veel geoorloofd. Namens AC Milan sloeg hij met zijn elleboog het jukbeen van de Belg Pascal Plovie aan gruzelementen. Namens zichzelf greep hij in de aanloop naar een interland tegen Griekenland persoonlijk in in de ploegtactiek en eiste een ander systeem.

Zónder collega-spits Wim Kieft. Bij Ajax sprong hij eens woedend op toen Cruijff tijdens een wedstrijdbespreking voorstelde Sonny Silooy laatste man te zetten. 'Want Silooy kan niet opbouwen en niet doorschuiven, wat is dit voor onzin!' En toen de autoritaire Aad de Mos het in het seizoen 1984/85 waagde Van Basten en zijn boezemvriend John van 't Schip twee wedstrijden lang reserve te zetten, was het even later snel gedaan met de trainer. 'Ik uit vorm? De Mos is nog nooit in vorm geweest.'

Also sprach Marco, de ongenaakbare die volgens schrijver Johan Faber de keerzijde van de jaren tachtig symboliseerde. 'Dat was', aldus Faber in zijn boek Het Mysterie Marco, 'het decennium van de oppervlakkigheid, onverschilligheid en egoïsme. Van Basten was de yuppievoetballer, elitair, gek op geld en louter geïnteresseerd in zichzelf.'

Bijna twintig jaar na die wedstrijd tegen Roemenië nadert er opnieuw een EK en net als toen valt het allemaal niet te rijmen. Oranje is al tijden een sprookje met de handrem erop, nu er in het experimentele laboratorium van de bondscoach Marco van Basten de vreemdste dingen gebeuren. De centrumspits Dirk Kuijt die zichzelf in het veld als rechtsbuiten of rechtshalf terugvindt, de nummer 10 Rafael van der Vaart als een ontheemde leunend op de rechtervleugel, de beste middenvelder van de Champions League Clarence Seedorf die zich laat knechten in rol van reserve of veredelde linkerspits, de verbanning van Mark van Bommel, Ruud van Nistelrooy d'r in en d'r uit, het gaat maar door.

En geen international die er naar kraait. Geen speler die in de kleedkamer zijn stem verheft en vraagt: wat is dit voor onzin? Geen vedette uit één van de Europese topcompetities die zegt: 'Van Basten is nog nooit in vorm geweest'. Geen persoonlijkheid die verder reikt dan de infantiliteit van Klaas-Jan Huntelaar die na de wedstrijd van de wansmaak tegen Slovenië van mening is dat de fluitconcerten van het publiek de schuld zijn van alle praatprogramma's op tv.

Het wordt tijd voor een daad van verzet, maar dat lijkt aan de huidige internationals niet besteed. Dat zijn lieflijke jongens voor wijnavonden rond de open haard, maar geen krijgers voor het hellevuur. Bovendien kunnen ze allemaal feilloos dat paraboolachtige wonderschot tegen Rusland uittekenen waarmee de spits Van Basten Oranje naar de Europese titel knalde. En niemand komt graag in opstand tegen zijn eigen jeugdheld.

Ach, had de bondscoach Marco van Basten maar een hardvochtige egoïst als de voetballer Marco van Basten in zijn selectie.

Peter Wekking