Het EK van Van Basten (2): van vijfde wiel tot volksheld

Het Nederlands elftal had de plaats in de halve finale voor een groot deel te danken aan de rake kopbal van Wim Kieft tegen Ierland. Toch moest hij ook tegen West-Duitsland tot zijn grote frustratie weer op de bank beginnen. Pas later, kort na het winnen van de Europese titel, zou de toenmalige PSV'er zijn onvrede uiten over het feit dat hij Marco van Basten nooit vanaf de aftrap mocht vergezellen in de spits.

'Ik had vanaf het begin moeten spelen. In de wedstrijden die we samen hebben gespeeld is het bewezen. De beste wedstrijden hebben we gespeeld als ik erin kwam. Als we met twee spitsen voorin speelden, met Ruud Gullit erachter, had het Nederlands elftal de meeste stootkracht.' Dat gebrek aan stootkracht kwam ook aan het licht in de wedstrijd die uiteindelijk de revanche zou betekenen voor de verloren WK-finale van 1974. Oranje speelde weliswaar weer het veelgeprezen combinatievoetbal van weleer, maar richtte zich pas echt op toen West-Duitsland op voorsprong kwam dankzij Lothar Matthäus, die een makkelijk gegeven strafschop langs doelman Hans van Breukelen schoot.

Aan de hand van de fysiek imponerende Frank Rijkaard, de sterk spelende Gullit en de opbouwend weer gedurfde libero Ronald Koeman trok Oranje uiteindelijk toch nog aan het langste eind. Nadat Koeman een door Van Basten versierde penalty had benut, was het uiteindelijk San Marco zelf die uitgroeide tot held van de natie.

Dat hij dat deed door -in glijvlucht- met een simpele voetbeweging zijn directe tegenstander Jürgen Kohler en de Duitse doelman Eike Immel te snel af te zijn en de bal uit een pass van Jan Wouters zo richting de verre hoek te sturen, was het ultieme bewijs van hoe eenvoudig een briljante aanvaller als Van Basten een doelpunt eruit kan laten zien (foto).

'Ja, het was wel een aardige wedstrijd, hè', reageerde Van Basten na afloop laconiek. 'Ik ben blij dat ik dat balletje nog even een beetje kon raken.' Daarna, serieuzer: 'Inwendig ben ik wel een beetje gek van vreugde geworden, hoor. Ik heb me het laatste half jaar rot gewerkt. De momenten dat ik weer pijn had in die rotenkels en dat ik me echt afvroeg: komt het ooit nog wel goed, op die momenten voelde ik me echt klote. Maar nu, nu weet ik dat het zich heeft geloond. En dat is een heerlijk gevoel. Juist omdat we ten koste van die vreselijke Duitsers in de finale staan.'

Van Basten's bewaker Jürgen Kohler moest na afloop toegeven dat hij geen moment vat kon krijgen op het spel van de bij vlagen onnavolgbare aanvaller. 'Mijn taak was om Van Basten uit de wedstrijd te spelen. De conclusie is dat me dat simpelweg niet is gelukt. Van Basten is een fantastische spits, met die draaibewegingen was-ie me steeds te snel af. Zoals eigenlijk heel de Nederlandse ploeg ons te snel af was. We hebben terecht verloren.' Na de zoete wraak op onze Oosterburen was de algemene opvatting in het Nederlandse kamp dat de finale tegen Sovjet-Unie, eerder nog met 1-0 te sterk in de poulefase, niets anders dan de Europese titel kon opleveren. Dat droomscenario werd werkelijkheid. Omdat de Sovjets door het tijdens het toernooi gegroeide zelfvertrouwen veel aanvallender voor de dag kwamen, lag er ditmaal wel ruimte in hun achterhoede.

Terwijl ook doelman Van Breukelen regelmatig in actie moest komen, onder meer door een strafschop van Igor Belanov te stoppen, had Van Basten opnieuw een gigantisch aandeel in de 2-0 overwinning. Behalve zijn onvergetelijke volley stelde hij ook Gullit, destijds zijn ploeggenoot bij Milan, in staat om de 1-0 achter Rinat Dasaev te koppen en dat is gezien de voorgeschiedenis van het toernooi nog altijd een klein wonder. Aanvankelijk was er immers zelfs sprake van dat Van Basten zou bedanken voor het EK. 'Er is inderdaad een moment geweest dat ik heb overwogen om helemaal niet mee te gaan naar Duitsland. Ik was tenslotte het derde wiel aan de wagen. Bosman was de eerste spits, Kieft de tweede en ik de derde. Door die enkelblessure was ik eigenlijk het hele seizoen al buiten beeld geweest. Om dat op het EK nog eens te ondergaan, daar had ik weinig trek in. Ik twijfelde en wist niet precies wat te doen.'

Uiteindelijk adviseerde Johan Cruijff Van Basten om een gesprek met bondscoach Rinus Michels aan te gaan. 'Toezeggingen heeft Michels tijdens dat gesprek niet gedaan', stelde Van Basten vlak na het EK, 'maar ik voelde zo'n beetje dat ik me in de ploeg zou kunnen spelen op het moment dat de gelegenheid zich voor zou doen. Vandaar dat ik toen ook heb besloten om mee te gaan en me positief op te stellen.'

Dat zijn geduld al tegen Engeland werd beloond, was voor Oranje én Van Basten een geschenk uit de hemel. Toch had hij er zelf veel vertrouwen in dat hij het vertrouwen van Michels zou waarmaken. 'Ik voelde dat ik steeds sterker werd en dat ik zo kon inspringen als daarom werd gevraagd. Dan heb je alleen nog een beetje geluk nodig. En is het alleen nog maar zaak om de geboden kans vervolgens met beide handen aan te pakken...' (Tim Vos)

Alle gebruikte foto's op VI.nl zijn afkomstig van VI Images.