Guus Hiddink: ‘PSV kán volgend jaar niet beter’

Dit is uw vijfde titel met PSV. Hoeveel waarde heeft deze?

‘Voor mij is dit een hele mooie. Omdat-ie is ontstaan vanuit het relatieve niets, zonder al te veel geluk. Daar ben ik trots op, het doet me veel.’

Als de resultaten slecht zijn, is de trainer de Kop van Jut. Zo’n seizoen als PSV doormaakt kun je derhalve óók op het conto van de trainer schrijven. Tenslotte hebt u als technisch directeur zélf de geslaagde aankopen van Gomes, Farfán, Alex en Beasley gedaan. Dit is úw succes.

‘Dat is ook wel zo. Maar de nieuwe spelers zijn natuurlijk eerder bekeken door de scouts. Wat mij vooral heel veel voldoening geeft, is dat iedereen intern zó met de situatie begaan was, heel gefocust was om te presteren. Daarom vooral steek ik een hele dikke sigaar op.’

Dat deed u begin augustus ook tijdens het toernooi in Manchester, maar toen vooral omdat er verder niets te genieten viel. ‘Ik ben bezig een ruwe klomp klei te kneden’, zei u.

‘Met het vertrek van Waterreus, Hofland, Kezman, Robben, Rommedahl en Ramzi, heb ik me herhaaldelijk achter de oren gekrabd. Je zat met EK-gangers en een nieuweling zoals Farfán die uit een zwaar toernooi kwamen. Plus het gegeven dat Van Bommel en Ooijer tot hun teleurstelling géén EK hadden gespeeld en je niet wist hoe ze daarop zouden reageren. Ik moet zeggen: Van Bommel was vanaf trainingsdag één top; qua instelling en qua beleving. Chapeau! Ooijer idem dito. Vanuit die rommelige voorbereidingsweken gingen we naar het toernooi van Manchester United, waar onze insteek was de schade zoveel mogelijk beperkt te houden. Maar in Manchester kwam er al wat licht door. Gomes verrichtte één, twee goede reddingen waarvan je dacht: Daar zit wel wat aan te komen. Alex was nog een kilo of vijf te zwaar, maar maakte desondanks al een solide indruk. Zonder dat ze veel met elkaar hadden samengespeeld, stond er achterin al een redelijk organisatie. Alleen, naar voren toe maakten we weinig klaar. Cocu, Van Bommel en Ooijer hadden niet meegespeeld. We gingen heel ongewis naar Rode Ster Belgrado voor de voorronde van de Champions League.’

Die twee wedstrijden tegen Rode Ster hebben de toon voor dit seizoen bepaald?

‘Ik denk het wel. Die duels waren op zich belangrijker dan de halve finale tegen AC Milan. Niet alleen omdat PSV zich kon plaatsen voor het hoofdtoernooi, met daarbij de nodige pecunia, maar ook omdat je als team op een golf komt te zitten waarin je je beter kunt ontwikkelen. Op het niveau van de Champions League krijg je ontwikkeling in het kwadraat. En als je dat hoofdtoernooi niet haalt, wordt juist bevestigd dat PSV in een ombouw zit. Dat kan mentaal naar de spelers doorwerken. De buitenwacht vond toch al dat PSV er niet klaar voor was. Zoiets kan snel een eigen leven gaan leiden en een self-fulfilling prophecy worden. Dan was dit seizoen echt wezenlijk anders gaan verlopen.’

U heeft nooit van een overgangsjaar willen weten.

‘Nee, want dan geef je intern direct een excuus. Ombouwjaar? Oh, dan mág het een keer wat minder gaan. Je haalt de druk eraf. En druk is een wezenlijke factor bij top. Zolang je in het rijtje PSV, Ajax en Feyenoord zit, moet je gewoon bij de eerste twee spelen.’

Wanneer kreeg u voor het eerst door dat PSV dit seizoen weleens sterker dan gedacht voor de dag zou kunnen komen?

‘In het begin zeker niet. Het was nog behoorlijk instabiel. We hadden twijfels over de productie en prompt maakt het elftal zowel bij RBC als thuis tegen Rode Ster en AZ vijf goals. En waar we dachten dat we achterin de organisatie redelijk hadden staan, kregen we er ook zes tégen. Toen bleek dat je op voetbal vaak geen ratio kunt loslaten. In een aantal Champions League-wedstrijden kwam vervolgens naar voren dat er groei in het elftal zat. Rosenborg-uit was belangrijk. Die Noren hadden thuis tegen iedereen grote uitslagen neergezet. De manier waarop we daar speelden was vertrouwenwekkend. Professioneel, volwassen, in de laatste tien minuten toegeslagen en de 2-1 weggesleept. Arsenal-uit was ook een belangrijk ijkpunt. Toen we twee jaar geleden nog tegen Arsenal speelden, was het David tegen Goliath. Ook qua beleving, instelling en tactische organisatie. Nu zat het al veel dichter op elkaar, hoewel we met 1-0 verloren. We zijn duidelijk gegroeid in het gogme en het onderkennen van de internationale wetten. In mijn eerste en ook tweede seizoen was alles heel naïef. Eigenlijk begonnen we toen alle wedstrijden met het idee om de zaak in het eerste kwartier of halfuur al te beslissen. Dat kan in de competitie, maar Europees krijg je dan de kous op de kop.’

Hoe krijg je dat gogme erin?

‘Een speler zoals Phillip Cocu brengt dat mee. Daarnaast probeer je voetballers ervan te overtuigen dat ze niet moeten overmanifesteren. Dat ze één of twee stappen vooruitdenken om te beseffen wat er kan gebeuren. En ontwikkeling krijg je door dit soort topwedstrijden te spélen. Die ontwikkeling is wel gekomen; niet op één of twee posities, maar op vele. Dan ook ontstaat die ondergrens van goed presteren. Je zult van deze groep niet snel meer meemaken dat die grens zes of zeven weken weg is.’

De ware instelling blijkt in wedstrijden zoals recent tegen Willem II. Het was drie dagen na de winst op Olympique Lyon, PSV had in Tilburg acht jaar op rij niet gewonnen en tóch werd het nu 0-1.

‘Vind ik ook. Tegen Lyon geef je wat tactische dingen aan. Sterkte-zwakte. Maar verder heb je geen kind aan zo’n wedstrijd. Op die andere tussendoorwedstrijden in de competitie moet je vaak veel meer hameren. Incidenteel zul je altijd uitglijders houden, maar deze groep heeft nu ook het besef dat dat soort duels heel serieus moet worden aangepakt. De instelling tegen Willem II was: zo snel mogelijk dat kampioenschap veilig stellen.’

Kunnen jonge spelers zoals Farfán en Beasley zich in deze competitie voldoende ontwikkelen?

‘Oh ja. Beasley kan bijvoorbeeld constanter gevaarlijk worden, als hij zich nog bewuster wordt van zijn mogelijkheden. Hij komt uit die mooie Amerikaanse competitie. Daar spreekt niemand hem bij de bakker aan op zijn prestaties, hier wel. In Europa is alles wat harder, cynischer. Er is veel meer druk.’

U haalde uw aankoop Gomes al vrij snel naar de kant. Was dat een moeilijke beslissing?

‘Nee. Wij zagen hem als een komende jongen. Dan weet je: het kan een halfjaar duren. Daarom hebben we met Edwin Zoetebier ook een geroutineerde keeper aangetrokken. Dan heb je een goed alternatief als het even niet loopt. Ik heb dan ook niet geaarzeld Gomes even uit de wind te halen. Gomes ging daar zelf ook goed mee om. Hij had er moeite mee, maar zal karakterologisch niet snel over de kop gaan.’

Als een van de voornaamste pijlers onder het succes hebt u de lage ego’s in uw selectie genoemd. Kunt u uitleggen wat een laag ego is?

‘Iedereen moet hier zijn eigen klasse etaleren, want je moet een prestatie leveren. Maar ze moeten daar wel altijd op aan te spreken zijn. Géén houding creëren van: Ik heb al een status, dus mag je mij eigenlijk niet meer bekritiseren en eisen dat ik presteer. Je moet ertegen kunnen dat anderen aan je komen, méér van je verlangen. Vrijwel alle spelers hebben dat, tegelijk met de drive om te overleven.’

Het gehalte ego’s is dus lager dan voorgaande jaren?

‘Ten aanzien van voorgaande jaren zit er een geschiedenis op. Je zat met de oplopende frustatie dat PSV zich nooit kon plaatsen voor de tweede ronde van de Champions League. Dat leidde bij sommige spelers tot een bepaalde manifestatie. Binnen de club, maar ook naar buiten toe. Ik kan me nog herinneren dat we vroeg in het vorige seizoen verloren van Monaco en Waterreus zei: “Wéér een verloren seizoen”. Kezman kwam met hetzelfde. Goeie jongens, maar zoiets gaat werken. Ook had je het verschijnsel van een groep die al vrij lang bij elkaar was. PSV had een jaar of vijf geleden het standpunt dat je elk jaar als geheel een bepaald percentage vooruitgaat als je een groep lang bij elkaar houdt. Nu blijkt dat dat in feite niet zo is. Op kernposities kun je best eens vernieuwen, dat brengt ook weer andere processen in een groep op gang. Ten aanzien van de hiërarchie bijvoorbeeld.’

Is het ego van een nieuwe speler in het voortraject van een transfer goed te beoordelen?

‘Jawel. Als je trainingen ziet of live bij wedstrijden bent, kun je redelijk inschatten hoe karakters in elkaar zitten. Het gaat om reactie. Of ze bereidwillig zijn naar medespelers, hoe ze omgaan met hun directe omgeving en wat voor maniertjes ze tentoonspreiden als er wat misgaat. Je gaat ook af op persoonlijke gesprekken, indrukken van mensen uit hun omgeving. Wat je bij die nieuwe jongens stuk voor stuk ziet is een heel sterke drang te overleven. Zij willen slagen in West-Europa. Neem Farfán. Die sleept dertig man familie mee op zijn rug, die min of meer afhankelijk zijn van zíjn verdiensten. Hij kon afgelopen zomer in Moskou veel meer verdienen. Toch zei hij: “Ik wil me als voetballer manifesteren in Europa”. Ik vind het prachtig te werken met jongens die zo’n drive hebben. Bij CSKA Moskou, halve finalist om de UEFA Cup, spelen momenteel Wagner en Ferreyra; een jonge Braziliaan en een Argentijn. Nadat in Rusland de gaskranen opengingen, hebben zij snel even wat dollars willen pakken. Maar nu, één of twee jaar verder, kloppen ze hier op de deur dat ze graag bij óns willen voetballen. Ze missen blijkbaar iets. Het echte voetbal, de beleving.’

We hadden het net over ego’s. Ligt in die kwestie het probleem van Ajax, volgens u?

‘Ik heb daar op camera een aantal dingen gezien... Nou, als dat híér was gebeurd, was ik er zwaar mee aan de slag gegaan. Sonck die met veel misbaar reageert op een wissel bijvoorbeeld. Voor het oog misschien kleine dingen, maar ze wroeten in een selectie. Ik ben daar heel scherp op. Als je als speler ontevreden bent, dan stap je dezelfde avond nog – of de volgende dag – naar je trainer om even te praten. Dan nóg kun je met allerlei dingen gaan smijten. Maar die trainer kan ook zijn uitleg geven en je houdt het probleem intern. Je gaat niet publiekelijk als gorilla’s tegenover elkaar staan.’

Heeft dat dit seizoen de doorslag gegeven? Ajax was vooraf de gedoodverfde favoriet, met PSV zou het niets worden.

‘In Amsterdam is het wel een behoorlijk grote factor. Een ander aspect is het ontbreken bij Ajax van een goede mix tussen jeugd en routine.’

Dat heeft met elkaar te maken. Cocu zorgt er wel voor dat een speler niet naast zijn schoenen gaat lopen.

‘Duidelijk. Maar let wel: iedereen mag zich hier in de kleedkamer laten gelden. Daar zit geen repressie op of een sfeer waarin op alles controle is. Want dan ga je naar een situatie dat een individuele speler zich níét kan ontwikkelen. Ondergeschikt maken aan wordt al snel uitgelegd als: je mag niets. Integendeel. Je kunt veel en dus móét je veel. Je wilt ze prikkelen om te presteren. Waarbij het niet is toegestaan dat je door een ondergrens zakt.’

Vindt u het Nederlands elftal ook een succesvol voorbeeld van het niet-selecteren van een aantal ego’s? Marco van Basten heeft ook gezegd: ‘Ik accepteer geen filmsterrengedrag.’

‘We gaan, gelukkig, steeds meer sec beoordelen waar het om gaat. En dat is het leveren van de individuele prestatie, in het raamwerk van wat voor het team gewenst is, en dat moet weer in samenhang met de anderen gaan. Je drukt niet het individualisme de kop in, maar accepteert geen rare uitingen. Als je zelf veel successen hebt meegemaakt en in andere culturen hebt rondgekeken, is die benadering niet meer dan logisch. Ik vind wel dat je het succes van Oranje niet alleen kunt verklaren door het gebrek aan grote ego’s. Ook in andere opzichten is de situatie van het Nederlands elftal wel gelijk aan die van ons. PSV speelde in het begin van de competitie een paar wedstrijden slecht. En als je dan het kwalificatieduel met Tsjechië bekijkt... Van der Sar heeft die wedstrijd gered, bij de rust had het gewoon 0-2 moeten zijn. Door de 2-0 winst kreeg het elftal echter dezelfde voortgang als wij na Rode Ster hadden. Winnen, Champions League, ontwikkelen.’

Bent u in Zuid-Korea tot het inzicht gekomen dat een selectie met lage ego’s tot grote dingen in staat is?

‘Ook daar heb ik het sec presteren als uitgangspunt gehanteerd. Jung-Hwan Ahn speelde destijds bij Perugia, hij was in Korea dé grote vedette. Kwam in de voorbereiding met zijn Mercedes 500 naar de training. Strak in Armani, hij róók naar Italië. Heerlijk. Voor de modescene, niet voor de onze. Die uitingen verstoorden het groepsproces. Maar ik had óók gezien dat hij wedstrijden kon beslissen. Ahn had dan één of twee geweldige acties, en deed daarna een uur niets meer. En de volgende wedstrijd óók niet. Want hij wist: Heel Korea staat achter me. Zo’n jongen probeer je op te bouwen door hem eerst af te breken. Je gaat ’m negeren, ik heb hem ook een paar keer niet geselecteerd. Maar wél een worst voor gehouden. Joh, er komt een WK in eigen land aan, jij hebt het in je om één van de mooie jongens op voetbalgebied te worden. Je herkent de kwaliteit en kijkt of-ie te prikkelen is.’

U vindt het altijd wel leuk te spelen met lastige karakters. Eigenlijk moet dit voor u een heel saai seizoen zijn.

‘Is het ook. Bah, helemaal geen conflicten... Nee, serieus: dat stoeien met eigenzinnige gasten is alleen leuk als daaronder de kwaliteit en potentie tot presteren ligt.’

Wat vindt u minpunten van dit seizoen?

‘Die kan ik niet zo duiden.’

Het is allemaal hallelujah?

‘Eigenlijk wel.’

Een minpunt is wel dat een aantal spelers zich niet heeft ontwikkeld.

‘Je moet inderdaad een nuchtere analyse maken dat sommigen het vooralsnog niet gehaald hebben. Csaba Fehér bijvoorbeeld, daar hoef je niet omheen te draaien. Je hoopt dat hij meegaat met de rest, boven de ondergrens gaat zitten. Dat dat niet is gelukt, verwijt ik óók mezelf. Eigenlijk wil je in alles honderd procent scoren.’

Fehér had er al een aantal jaren in Nederland bij NAC op zitten. Uitgerekend híj kan de stap niet maken.

‘Dat zegt inderdaad wat. De stap van subtop naar top wordt steeds groter. Kijk naar Gábor Babos bij Feyenoord. Vergelijkbare situatie. Het shirt van PSV, Ajax of Feyenoord weegt in werkelijkheid zwaarder dan het lijkt.’

Van alle aankopen was Robert de duurste. Van hem hebben we nog niet veel gezien.

‘Hij heeft tot nu toe een paar goede stempels gezet. Robert is gekomen in een situatie dat wij vonden dat Vonlanthen het op dit niveau nog niet kon maken. Als Sibon geblesseerd zou raken, moesten we wel iemand hebben die direct als stand-in zou kunnen fungeren. Je moet altijd kijken naar de verhouding investering-rendement. Daarop kun je Robert pas echt volgend seizoen beoordelen. En vergeet niet dat het gemiddelde niveau bij ons dit seizoen behoorlijk omhoog is gegaan. We kunnen nu allemaal goed vooruitverdedigen. Ook het korte spel beheersen we beter. We zijn vaardiger, de afstanden in balbezit variëren meer. We kunnen ergens op het veld kort op elkaar spelen, met als gevolg dat je elders meer ruimte creëert om daar, verrassend, de versnelling te plaatsen. De spelers zijn zich bewuster geworden hoe je techniek functioneel toepast, hoe je tempo in de wedstrijd krijgt. Die groei maakte dat het voor een aantal jongens moeilijk was aan te pikken. Dat merkte je zeker in het begin bij Robert.’

PSV presteert op of misschien wel óver zijn bovengrens. Waar ligt voor u volgend seizoen de uitdaging?

‘Volgend seizoen kunnen we per definitie niet beter presteren dan dit jaar. Dat kán gewoon niet. Alles en iedereen kan nog wel fijner worden, daar moet je mee aan de slag. De uitdaging is wederom een team neer te zetten dat fris en sterk is en niet weer die golf naar beneden pakt. Het gaat erom dat je als club niet van de top-vijftien van Europa terugzakt naar top-veertig, zoals een paar jaar geleden.’

Het vertrek van Van Bommel betekent dat je op die positie al flink inlevert.

‘Sowieso. Daar breken we ons ook hard het hoofd over. Er zijn financieel lichte mogelijkheden, maar het wordt moeilijk een speler van hetzelfde kaliber binnen te halen. Je moet weer inventief zijn en kijken naar jongens die komende zijn, nog niet helemaal geschikt voor de absolute top van Europa. Met Mark wil ik de afspraak maken dat hij over drie of vier jaar terugkeert bij PSV. Zoals ook met Cocu is gebeurd. Dat houdt cultuur in de club. Wat Roy Keane is voor Manchester United, is Mark voor PSV. En dat kan hij over een paar jaar wéér zijn.’

De huidige successen moeten het voor u gemakkelijker maken de raad van commissarissen (rvc)te overtuigen dat PSV meer moet investeren in kwaliteit.

‘Er moeten nog steeds schulden uit het verleden worden gesaneerd. Maar het besef dat de ondergrens van het elftal en de club verstevigd moet worden, is er nu wel.’

Voelt dit seizoen als een persoonlijke overwinning op de rvc? Die wilde u in februari vorig jaar slechts een eenjarig in plaats van driejarig contract als technisch directeur geven. Toenmalig voorzitter Harry van Raaij dreigde zelfs met opstappen.

‘Ah, prachtige middag was dat. Mooie setting. Persconferentie van Van Raaij, daarna persconferentie van Jan Timmer waar wij niets van afwisten. Ik vind het helemaal niet erg te stoeien met mensen om die ondergrens van de club te verstevigen. Het uiteindelijke doel was dat er bij PSV een echt topsportklimaat ging heersen. Zowel bij de eerste selectie als in de jeugdafdeling. In een situatie die destijds ontstond kun je twee dingen doen: vluchten of vechten. Ik heb dan wel zoiets in me van: Verdomme, eens kijken of we kunnen bewerkstelligen wat wij voor ogen hebben.’

De Europese campagne van PSV spot met eerdere plannen van Harry van Raaij. Die wilde allerlei Euro Leagues om de club naar een hoger niveau te tillen. Uw huidige voorzitter Rob Westerhof streeft weer naar een opdeling in Europese regio’s. Hoe ziet u dat?

‘Een competitie met clubs uit Nederland, Denemarken en dergelijke lijkt mij geen aantrekkelijke setting voor wedstrijden. Want wat is leuk? Ajax en Feyenoord tegen Italiaanse, Duitse en Spaanse top. Dat zijn ook de zware wedstrijden waarin de Farfánnetjes en de Boumaatjes zich ontwikkelen. Niet tegen FC Kopenhagen. Ik zie dan liever een uitbreiding van de huidige Europese competitievorm, waardoor je de topduels permanenter over het hele jaar krijgt.’

Hoe zit het met uw eigen toekomst? Een halfjaar geleden zei u dat u komende zomer waarschijnlijk van het veld afgaat.

‘Tijdens het WK van 2002 heb ik met Van Raaij afgesproken dat ik zelf het moment zou bepalen waarop ik minder of helemáál niet meer op het veld zou staan. Ik ben nu een paar jaar trainer geweest, maar ga steeds meer in het strategische bezig. Aan- en verkoop, scouting, organisatie; daar zal ik me volgend seizoen nóg meer op richten. Ik heb met Fred Rutten en René Eijkelkamp twee prima jongens bij me. Als ik er even niet ben, draait de wereld van PSV gewoon door. Zoals het nu gaat heb ik nog het gevoel dat ik ten aanzien van nieuwe spelers te weinig beslagen ten ijs kom. Ik wil ze niet in de eindfase, maar al in een eerder stadium kunnen beoordelen. Ik wil meer voelen. Bijvoorbeeld een keer twee weken naar Zuid-Amerika gaan.’

U bent nu 58 jaar. Het laatste decennium heeft u nooit langer dan een jaar of drie dezelfde functie bekleed. Is het uw doel tot uw pensioen aan PSV te blijven bouwen?

‘Nee. Als er iets interessants op mijn pad komt, is er geen belemmering om niet te gaan praten. Die afspraak heb ik destijds met Van Raaij gemaakt en die loopt nog gewoon door. Ik vind het moeilijk vooruit te kijken. Wat ik toen wél contractueel heb laten vastleggen: mocht er nog een WK-tje voorbij komen, dan kán dat.’

U staat nu ook zélf volop in de schijnwerpers. Zijn er contacten?

‘Niet concreet. De meeste landen zitten nog volop in de kwalificatie en hebben hun coach vastliggen. Ik zie alleen mogelijkheden als er ergens ad hoc een nieuwe situatie ontstaat.’

Dan maar 2010, als bondscoach van gastland Zuid-Afrika.

‘Ze hebben me weleens eerder benaderd. Vóórdat ik naar Zuid-Korea ging, legde de Zuid-Afrikaanse bond contact, ze wilden met me praten. Maar 2010 is nog ver weg, al wordt dat wel een schitterend toernooi. De beleving, het land... Ach, een WK is gewoon heel leuk om te doen.’