'De winnende coach heeft niet altijd gelijk'

Sinds de komst van de nieuwe bondscoach lijkt alles vanzelf te gaan. Als voetballiefhebber, Oranje-supporter en bladenmaker ben ik daar heel blij mee. Als het Oranje goed gaat, gaat hij mij ook goed. Deze bondscoach mag van mij in lengte van jaren blijven. Tactisch klopt het, in vergelijking met Advocaat en Van Gaal is hij een verademing als hij de achterban via de televisie toespreekt en hij heeft charisma. De nationale trainer moet een man met status en uitstraling zijn, hij is een van de belangrijkste ambassadeurs van het land. Ook voor de spelers is dat heel belangrijk. Internationals zijn op clubniveau vedetten, jongens die serieus worden genomen en hoog in de pikorde staan. Het valt niet mee overwicht te hebben op dergelijke ego’s die ook nog eens financieel onafhankelijk zijn. Toch kijken alle internationals tegen Van Basten op, ze respecteren hem en eten uit zijn hand. Eigenlijk is er niet zoveel aan te merken op onze bondscoach. Desondanks stoort het me dat hij inmiddels heilig is verklaard. Ik begrijp dat coaches als Johan Cruijff, Frank Rijkaard, Willem van Hanegem en Marco van Basten op basis van hun naam en faam meer krediet hebben dan de Advocaatjes en Van Gaaltjes van de voetbalwereld. De adoratie van Van Basten neemt echter verontrustende vormen aan.

Van Basten maakt, zoals iedereen, ook fouten. Het overgrote deel van de media weigert dat te signaleren en het bonte gezelschap dat ’s avonds laat nabeschouwt bij Villa BvD en Studio Sportzomer vindt on speaking terms blijven met de bondscoach blijkbaar veel belangrijker dan hun mening ventileren. Van Basten begon in mijn ogen al met een fout toen hij zijn technische staf samenstelde. Hij koos voor zijn Ajax-maatjes John van ’t Schip, Rob Witschge en Stanley Menzo. Als coaches zijn dat geen zwaargewichten. Daarom had een ervaren trainer – Foppe de Haan, Aad de Mos of Willem van Hanegem – niet misstaan in die technische staf. Vervolgens selecteerde Van Basten spelers die geen enkel recht op een Oranje-shirt hadden. Hij lanceerde een plan om de competities van België en Nederland bij elkaar te harken, terwijl dat jaren geleden na een uitgebreide studie al als onhaalbaar van tafel was geveegd. Mark van Bommel werd ten onrechte vernederd, terwijl anderen een overdosis krediet kregen. Van Basten verkrachtte de vriendschappelijke interland tegen Duitsland door na de rust er lustig op los te wisselen, waardoor er van een wedstrijd geen sprake meer was. Tevens ben ik benieuwd of al die Oranje-supporters bij Nederland-Mexico, die een duur kaartje hadden gekocht, zich in de maling genomen voelden toen ze getrakteerd werden op een B-elftal. En ik begrijp nog steeds niet dat de geblesseerden Rafael van der Vaart en Kew Jaliens geselecteerd werden, terwijl de topfitte Edgar Davids werd genegeerd. Dat ruikt bijna naar minachting voor fitte spelers.

Zodra je kritische kanttekeningen maakt bij een coach, word je meteen ingedeeld bij de tegenstanders of vijanden van zo’n man. Ik wil nogmaals benadrukken dat ik heel blij ben met Van Basten, maar dat houdt niet in dat ik hem slaafs naar de mond moet praten en alle miskleunen voor zoete koek moet nemen. Ik vind het sfeertje rond Oranje ietwat klef. Ik heb helemaal niets met de trendy high-fives, schouderklopjes, knuffels, omhelzingen, mopjes en kusjes. Open deuren als vriendenploeg, hecht team, eenheid en naar elkaar toegroeien maken ook al geen indruk. Het harmoniemodel, de eensgezindheid, het gezamenlijke doel en de kreet met z’n allen komen me de strot uit. Ik vind dat de bondscoach als een kleuterjuf met zijn klasje omgaat. Als ik de heren spelletjes zie doen, heb ik geen moment de indruk dat het om genadeloze, harde profs gaat. Dat de bondscoach vroeger als speler al behoefte had aan een charlatan als Ted Troost, zegt misschien veel over zijn huidige aanpak. Vriendenploegen bestaan niet, dat is romantiek. Veel spelers ergeren zich aan de zalvende teksten van Dirk Kuijt. Anderen storen zich aan de arrogante lichaamstaal van Mark van Bommel. Rafael van der Vaart en Robin van Persie zullen nooit vrienden worden. Maar wie ben ik? De winnende coach heeft altijd gelijk, de spelers lopen met hem weg, de meeste journalisten durven geen tegengas te geven het een heel volk ligt aan zijn voeten. Als Nederland wereldkampioen wordt, verschijnt er een hele serie boeken over de genuanceerde en doordachte managementstijl van Van Basten en wordt zijn leer ongetwijfeld verplichte kost op Nijenrode.

Kees Jansma is de belangrijkste medewerker van de bondscoach. Hij is in zijn rol gegroeid, houdt Van Basten als een soort Koning Voetbal uit de wind en is voor de televisiekijkers een waardig opvolger van wethouder Hekking. Jansma is de mannetjesmaker achter de bondscoach. Van Basten heeft een bloedhekel aan het mediacircus. Als voetballer moest hij er al niets van hebben, vervolgens hield hij de media jaren buiten de deur, maar als bondscoach moet hij via de media het Oranje-volk toespreken en voorlichten. Ik kan u verzekeren dat hij het met frisse tegenzin doet, maar Jansma maakt hem dagelijks duidelijk dat het bij zijn functie hoort, dat het zelfs een morele verplichting is. Voor iedere persconferentie en tv-optreden neemt Jansma met Van Basten door wat hij kan verwachten. Het resultaat is uitstekend, duidelijk, goed geformuleerd en af en toe met een vleugje humor. Ook de journalisten zijn dolblij met de aanwezigheid van Jansma, die op basis van zijn ervaring precies weet wat journalisten tijdens grote toernooien nodig hebben. Jansma is de regisseur van het prachtige imago van Van Basten.

Vorige week vloog de bondscoach echter op een gênante wijze uit de bocht. Hoort u George Bush al zeggen tegen de Amerikaanse pers dat die niets moet publiceren over de misstanden in de Abu Ghraib-gevangenis omdat ze allemaal hetzelfde doel hebben? En hoort u kroonprins Willem-Alexander de pers al adviseren dat ze niets moeten publiceren over het politieke verleden van zijn schoonvader omdat heel Nederland graag wil dat hij een voorbeeldig gezinsleven heeft? Van Basten ontworstelde zich even aan de regie van Jansma en de ware aard van het beestje kwam op een pijnlijke wijze aan de oppervlakte. De vraagstelling over Ivoorkust stoorde hem. Hij had zich ook al geërgerd aan de berichtgeving na een opmerking van Robin van Persie over Arjen Robben en over een piepklein incident tussen Dirk Kuijt en Khalid Boulahrouz tijdens de training. Dat was volgens de bondscoach niet in het belang van Oranje. Hij had behoefte aan informatie ten gunste van het Nederlandse voetbal en repte van publicaties die het resultaat zouden kunnen ondermijnen of het belang van een speler zou kunnen schaden. Ik hoop dat Koning Voetbal hem na de persconferentie ernstig heeft toegesproken, want nu hebben we eindelijk een goede bondscoach en dan dreigt de brave borst aan bedilzucht ten onder te gaan.

Hierbij wil ik het graag laten, want ik kom vast en zeker heel ongeloofwaardig over. Ik weet het, de winnende coach heeft altijd gelijk. Maar als notoire querulant weiger ik aan die onzin mee te doen.

Johan Derksen