De trainer die weigerde te schreeuwen
Nadat Aad de Mos tijdens Sparta-Heracles eerst een tijdje met zijn ledematen had staan zwaaien alsof hij langs de lijn plotseling was getroffen door een epileptische aanval, en daarna vanaf de tribune zijn stem op niet minder theatrale wijze als een luchtalarm over het Kasteel liet loeien, moest ik opeens denken aan de trainer die weigerde te schreeuwen.
© Pro Shots
Antoni Brzezanczyk was zijn naam, een zachtaardige Pool die pijp rookte alsof het wettelijk verplicht was en in 1975 tot zijn eigen verbazing trainer van Feyenoord werd.
Brzezanczyk was een zonderling. Hij sleet zijn dagen in grote eenzaamheid op de twaalfde verdieping van een flatgebouw in Capelle aan den IJssel, waar hij zich overdag verloor in de langspeelplaten van Arthur Rubinstein.
’s Avonds keek hij naar de Nederlandse televisie, met een pen en een schoolschriftje op schoot. De woordjes die hem bekend in de oren klonken, schreef hij daarin op. Contact met anderen had hij nauwelijks.
Brzezanczyk was getekend door de oorlog. Zijn vader was in 1942 door de Gestapo vermoord en zelf belandde hij in een concentratiekamp. Daar nam hij zich één ding voor: mocht hij overleven, dan zou hij voortaan altijd zijn menselijke kant tonen.
Lang hield de vriendelijke Brzezanczyk het niet vol in Nederland. Al in zijn eerste wedstrijd, uit tegen FC Barcelona, maakte hij een grote psychologische fout.
Vlak voor de warming up in Camp Nou tikte hij Johan Cruijff op zijn schouder en vroeg of hij met hem op de foto mocht. De spelers van Feyenoord zagen het gebeuren en zakten bijna door de grond.
Hun trainer die als een bakvis naast Johan Cruijff poseerde. Vooral Willem van Hanegem moet een ogenblik hebben gedacht dat hij onpasselijk werd.
Vorige week was Feyenoord weer even terug in Camp Nou. Er was in 36 jaar tijd veel veranderd. De spelers stonden niet langer op het veld, maar zaten nu als toeristen op de tribune. Daar vergaapten ze zich aan de sterren van Barcelona en Arsenal.
Af en toe namen ze met hun mobieltje een foto van elkaar of zwaaiden ze naar hun vriendjes van Ajax, die iets verderop zaten. In het stadion waar ooit een trainer van Feyenoord al zijn krediet verspeelde door alleen maar naast Johan Cruijff te poseren, zaten de beste spelers van Nederland er nu bij als havo-scholieren op studiereis.
Tussen Brzezanczyk en zijn selectie kwam het na die avond in Spanje nooit meer goed. Toch bleef hij altijd zijn vriendelijke zelf.
Zelfs toen de opstandige linksbuiten Jørgen Kristensen tijdens de training zijn broek liet zakken en zijn verbaasde trainer twee blote billen toonde, weigerde de zachtmoedige Pool zijn stem te verheffen.
'Ik heb lang genoeg in het concentratiekamp gezeten om menselijkheid van onmenselijkheid te kunnen onderscheiden', zei hij bij zijn vertrek uit Rotterdam, 'Duitse schreeuwerigheid en Duitse laarzen, daar heb ik nog steeds nachtmerries van.'
Nog geen twaalf jaar later was Antoni Brzezanzcyk dood. De man die weigerde te schreeuwen werd 66 jaar. Hij stierf in Wenen. Feyenoord stuurde een krans.
Michel van Egmond