'Censuur is minachting van het publiek'

Televisiebeest John de Mol maakte een beginnersfout door zijn oren te laten hangen naar de wensen van de verkopers. Hij geloofde in het fabeltje dat een positieve benadering meer kijkers zou trekken. Het resultaat was dat gehersenspoelde commentatoren de mensen thuis probeerden wijs te maken dat ze naar een geweldige wedstrijd zaten te kijken, terwijl er in alle huiskamers louter werd gemopperd. Om de zoveel tijd roepen een paar marketingjongens dat het voetbal gepromoot moet worden. Dat is onrealistische kretologie, want het publiek laat zich niet in de maling nemen. De televisiekijker kan een goede wedstrijd echt wel van een slechte onderscheiden. De stille wens van de verkopers een kritische benadering van het voetbal de kop in te drukken, is pure minachting van de kijker. Het publiek is niet dom, het publiek wil serieus genomen worden.

Door slechte wedstrijden te programmeren voor live-uitzendingen, speelt de Eredivisie CV met vuur. Dat is pure antireclame voor het Nederlandse topvoetbal. Presentatoren, commentatoren en analytici begeleiden de beelden, zij moeten hun mening kunnen ventileren en niet, zoals bij Talpa, met een opdracht op pad gestuurd worden. Desondanks zit de journalistieke en enig juiste aanpak van de media de Eredivisie CV dwars.

Daarom sluit ik niet uit dat zendgemachtigden die een poeslieve aanpak garanderen, de voorkeur krijgen. Het is wel brutaal. Een zendgemachtigde moet een fortuin betalen om wedstrijden te mogen uitzenden en dan willen een paar snelle verkoopjongens ook nog bepalen dat eventuele wanprestaties niet journalistiek aan de kaak gesteld mogen worden. Dat is niet goed voor het product betaald voetbal. Nee, je kunt de kijker beter wijsmaken dat het zieltogende Nederlandse voetbal van een geweldig niveau is...

Vanaf het moment dat RTL op vrijdagavond een Eredivisiewedstrijd live uitzendt, ben ik wantrouwig. Dat eerste duel, NAC Breda-Willem II, was niet om aan te zien. Willem van Hanegem en ik waren als analytici dan ook kritisch over het vertoonde spel. Een dag later lag er al een e-mail van de Eredivisie CV bij de RTL-directie. Dit was volgens Chris Woerts, tegenwoordig commercieel directeur van Feyenoord, niet de bedoeling. Hij vroeg zich af of Van Hanegem en ik commentaar moesten blijven geven. Met het oog op de toekomst zou dat negatief kunnen uitpakken.

Dergelijke teksten zal Woerts nooit in het openbaar uitkramen, maar tijdens onderhandelingen is het wel degelijk een onderwerp. Marketingjongens zijn zo glad als een aal, want nadat Woerts had vernomen dat ik op de hoogte was van zijn hypocriete e-mail, zei hij een week later in een interview dat het voetbal kritisch gevolgd diende te worden. Hij voegde er zelfs aan toe dat Hugo Borst en ik een zegen waren voor het betaalde voetbal. Ook dat is weer overdreven.

Topvoetbal leent zich uitermate goed voor live-uitzendingen. In de jacht op geld probeert de Eredivisie CV nu zelfs wedstrijden van clubs uit het rechterrijtje te verzilveren. Hierdoor wordt de kijker met zijn neus op de feiten gedrukt. Het Nederlandse voetbal stelt namelijk niet zo bijster veel voor. Ajax, Feyenoord en PSV steken met kop en schouders boven de andere ploegen uit. AZ is een verhaal apart en de florerende provincieclubs FC Twente, NAC Breda, SC Heerenveen, Vitesse, Roda JC en FC Groningen halen een behoorlijk niveau. Zodra er teams uit het rechterrijtje bij duels zijn betrokken, is het nauwelijks interessant ze live uit te zenden.

Bijna elke vrijdagavond krijgt RTL een wedstrijd toebedeeld om rechtstreeks uit te zenden en die is het aankijken niet waard. De Graafschap-Sparta Rotterdam, Willem II-VVV Venlo en NEC-Heracles Almelo waren allerminst duels om het voetbal te promoten. Doe je dat wél als analyticus, dan ben je voor de rest van je leven ongeloofwaardig, want in de huiskamers zit iedereen zich te ergeren.

De Eredivisie CV zou dergelijke wedstrijden niet moeten programmeren. RTL is er ongelukkig mee, de presentatoren, commentatoren en analytici weten er geen raad mee en het publiek doe je er helemáál geen plezier mee. Aantrekkelijk en goed voetbal is een sensatie op de televisie, slecht voetbal is een ramp. Van een slechte wedstrijd is best een aardige samenvatting te maken, maar integraal uitzenden is een straf voor iedere voetballiefhebber.

De arrogantie van die verkoopjongens is stuitend. Als de kijker dat oeverloze gezwam over voetbal bij de NOS, SBS6 en RTL niet meer wil zien, zal dat meteen zichtbaar worden in de kijkcijfers. De kijker beslist wel degelijk mee in Hilversum, laat daar geen misverstanden over bestaan. Het is echter niet meer van deze tijd, dat een paar door hebzucht gedreven heren willen bepalen wat journalisten wel en niet mogen zeggen en wat de kijker wel en niet mag zien. Clubs uit het rechterrijtje garanderen geen boeiende voetbalavond.

Om dat te camoufleren willen ze slaafse papegaaien het commentaar laten verzorgen. Ook zichzelf respecterende clubs die de Eredivisie CV financieren zouden hun belangenvereniging tot de orde moeten roepen. Als het betaalde voetbal serieus genomen wil worden, zullen de clubs ook volwassen met publiciteit moeten omgaan.

Als Sparta onderaan staat, zullen de analytici verklaren dat de club na Wiljan Vloet opnieuw een verkeerde trainer contracteerde die ondanks een driejarig contract alweer is ontslagen door de beleidsbepalers die hem aanstelden. De Sparta-bobo's willen er ook niet aan herinnerd worden dat ze met een koffer vol dollars opgewonden naar Afrika reisden om Sani Kaita en zijn zaakwaarnemers om te kopen. Dat blijkt weggegooid geld, want Kaita is een miskoop.

VVV-Venlo doet het boven verwachting. De beleidsbepalers hebben de club niet in de schulden gestoken, maar moeten zich realiseren dat trainer André Wetzel met een elftal jonge honden geen potten kan breken.

Bij Willem II heeft de falende voorzitter Hans Verbunt zijn trainer Dennis van Wijk geliquideerd om zelf te kunnen overleven. Het elftal is samengesteld uit speciale aanbiedingen van de verzamelde makelaars. Een visie zit er niet achter. Verbunt hoeven we dan ook niet langer serieus te nemen.

Excelsior is een sympathieke club, maar heeft totaal geen functie. De thuiswedstrijden worden door 2.500 toeschouwers bijgewoond, waardoor een begroting die noodzakelijk is om op een verantwoorde wijze op het hoogste niveau te spelen structureel onhaalbaar is.

De Graafschap trekt wél publiek, maar beschikt evenals Heracles Almelo en NEC over onvoldoende goede voetballers om landelijk de kijkers aan de buis te kluisteren. Dat geldt ook voor FC Utrecht. Die club parasiteert op het charisma van Willem van Hanegem. Iedere andere trainer had al ter discussie gestaan, maar De Kromme staat voorlopig garant voor rust in de tent.

AZ hoort natuurlijk niet in het rechterrijtje thuis. Voor de karakterstructuur van Louis van Gaal is het misschien nuttig geweest te concluderen dat hij het voetbal niet heeft uitgevonden en de hele voetbalwereld ook niet kan regisseren. Daar zal hij best van hebben opgekeken, maar AZ zien we nog wel terug in de subtop.

Als kijker moet u die sprekende hoofden op de televisie maar eens in de gaten houden. Zolang ik de ruimte krijg, geef ik mijn mening, maar ik sta niet in voor al mijn collega's. De verkopers van het voetbal zijn op oorlogspad, al zullen ze altijd ontkennen kritische journalisten de mond te willen snoeren.