'Bondscoach Van Basten mist leiderschap'

data-height="79" data-width="278" data-align="center" data-caption="" src="http://www.vi.nl/upload/4d5c05df-994b-4b43-9ac3-15d7dd2ba18d_image5084889527189676069.gif" /> Klaas-Jan Huntelaar, ooit een nuchtere plattelandsjongen uit de Achterhoek, lijkt daar geen problemen mee te hebben. Hij is een begenadigd goaltjesdief, maar speelt ook wel eens slecht. Vooral in Oranje, omdat de bondscoach weigert vleugelspelers op te stellen die Klaas-Jan van bruikbare voorzetten voorzien of een alternatief systeem bedenkt dat beter bij de kwaliteiten van de spelers past.

Zelfs de provinciaal uit het land van Normaal heeft zichzelf al wijsgemaakt, dat niemand het recht heeft hem te bekritiseren. Nadat het publiek zich, na de zoveelste wanprestatie van Oranje, tegen de bondscoach en de spelers had gekeerd, stond Klaas-Jan al klaar met zijn analyse.

'Als er op de televisie maar vaak genoeg geroepen wordt dat het allemaal niks is, krijg je vanzelf een sfeer als deze. Daarom denk ik dat de media hier een grote rol in hebben gespeeld, zeker de praatprogramma's. Als het niet draait, kan het publiek zich beter achter ons scharen, dan gaan fluiten. Richting het EK zijn de verwachtingen vaak hooggespannen. Hopelijk staat iedereen dan weer gewoon achter ons. Op dit moment zou wat meer positivisme op zijn plaats zijn. Als we ons volgende maand in De Kuip tegen Luxemburg kwalificeren voor Euro 2008, loopt iedereen weer in polonaise achter ons aan.'

Geen woord over de opstelling. Rafael van der Vaart, die erg goed hangend op links kan spelen, stond tegen Slovenië opnieuw rechtsbuiten en nam iedere bal met zijn rug naar de tegenstander en met zijn linkervoet aan. Aan de linkerkant stond Clarence Seedorf zich te verbijten, maar hij gaf geen krimp. Hij wordt stelselmatig vernederd door de bondscoach. Als superster van AC Milan, beste speler uit de Champions League en meest ervaren international, moest hij toezien dat eerst Van der Vaart de aanvoerderband droeg en vervolgens Wesley Sneijder.

Seedorf speelt bij zijn club ook links op het middenveld, maar wel in een vrije rol, waardoor hij zich creatief kan uitleven. In Oranje moest hij als een klassieke linksbuiten opereren, met kalk aan zijn voetbalschoenen. Na het uitvallen van Van der Vaart werd Seedorf rechtsbuiten en mocht de in een vormcrisis verkerende Arjen Robben op links figureren. Het resultaat was voor de zoveelste keer dat de spits van Oranje nauwelijks bespeelbare ballen kreeg.

Huntelaar speelde dan ook zwak, maar dat was niet zijn schuld en de bondscoach had er ook geen aandeel in. Nee, dat was de schuld van die irritante praatprogramma’s op de televisie. De kijkers laten zich beïnvloeden door die programma's en reageren vervolgens negatief als Oranje slecht speelt. Maar als Oranje zich kwalificeert, lopen die domoren weer 'olé olé' blèrend achter Oranje aan.

De KNVB zou woedend moeten zijn op een international die met zoveel minachting over de supporters spreekt en ze even neerzet als hersenloze papegaaien om zijn eigen ego in stand te houden. Ik ben echter bang dat iedereen binnen het Oranje-kamp de uitlatingen van Huntelaar onderschrijft.

Marco van Basten (foto) wordt intussen een betreurenswaardige figuur. En als de kritiek toeneemt zie ik hem nog een martelaar worden. Erger kan niet. Ze mogen een hekel aan je hebben, ze mogen je genadeloos aanpakken, maar niets is zo vernederend als medelijden. Ook de bondscoach begreep niets van de reactie van het publiek. Hij verborg zich achter de blessures en schorsingen van Ruud van Nistelrooy, Joris Mathijsen, Giovanni van Bronckhorst, Edwin van der Sar, Nigel de Jong, Mario Melchiot, Jan Vennegoor of Hesselink en Ibrahim Afellay.

Alsof hij wel een geloofwaardige opstelling uit de hoge hoed toverde toen die spelers beschikbaar waren. Het structureel slechte spel van Oranje heeft niet zoveel met de spelers te maken. Natuurlijk worden er persoonlijke fouten gemaakt, maar Oranje presteert ondermaats, doordat de bondscoach zijn vak niet beheerst. Hij is op basis van zijn status als voetballer op een positie neergezet waar hij te licht voor is.

Door alle blessures en schorsingen moest Van Basten tegen Slovenië noodgedwongen de creatieve voetballers Robin van Persie, Van der Vaart, Sneijder en Seedorf opstellen. Door de omstandigheden gedwongen leek hij voor het eerst de juiste formatie het veld in te sturen. Als iedereen fit was gebleven en hij had Van der Vaart hangend op links en Seedorf hangend op rechts laten spelen, was het lek boven geweest.

Van Basten verstaat de kunst om de spelers op de juiste plek te zetten niet en vanaf de bank kan hij door middel van zijn wisselbeleid de wedstrijd geen andere wending geven. Dan blijft er eigenlijk alleen een geweldige ex-voetballer over die hopeloos faalt als coach, maar in het zadel wordt gehouden door de meevallende resultaten.

In het dagblad De Gelderlander las ik een interessant artikel van Wilbert Savonije. Hij is managing partner bij Winner, een wereldwijd opererende organisatie voor leiderschapontwikkeling. Frico, Microsoft, Reaal, IBM, Agis, PCM, Douwe Egberts en KLM behoren tot zijn clientèle. Volgens Savonije wordt het gebrekkige leiderschap van de bondscoach veroorzaakt door een klassiek verkeerde inschatting van het leiderschappotentieel van toptalent.

Volgens hem creëert een bedrijf dat zijn beste verkoper promoveert tot salesmanager of commercieel directeur vaak twee problemen. Dat bedrijf is zijn beste verkoper kwijt en zet een leider boven de groep die meestal niet in staat is zijn eigen succes te vertalen in het succes van anderen. Het resultaat is, dat een volledig team disfunctioneert.

Savonije: 'Van Basten is een topvakman die gepromoveerd wordt tot leider. Hij weet niet hoe hij dat moet doen. Van Basten was nooit een echte leider op het veld en hij heeft geen track record als coach. Het lijkt erop dat hij door middel van een stoïcijnse houding een soort machtsvacuüm om zich heen creëert. Degene in zijn selectie die krachtige, leidinggevende of sturende kwaliteiten toont, wordt als gevaarlijk beschouwd en om voetbaltechnische redenen afgewezen.

Of zoals Mark van Bommel treffend aangaf: "Ik kreeg door Van Basten het gevoel dat ik niet meer kon voetballen". Door op deze wijze te managen, ontstaat een team van minder uitgesproken individuen die relatief gehoorzaam de opdrachten uitvoeren. Daarmee kwalificeer je je, maar win je nooit een belangrijke wedstrijd van landen met bikkelharde leiders in het veld.'

De managing partner van Winner geeft verschillende oplossingen voor dit probleem aan. De bondscoach kan per direct vervangen worden door een meer geschikte kandidaat, maar dat levert erg veel gezichtsverlies op voor alle partijen. De KNVB zou de leiderschapontwikkeling van Van Basten kunnen versnellen door een externe professionele coach naast hem te benoemen. Iemand die hem steunt op weg naar authentiek leiderschap. Ook de door Van Basten aangestelde assistenten zouden dan vervangen moeten worden door coaches met complementaire ervaring.

Savonije gaat er als realist van uit dat de KNVB niets doet en de bondscoach door schade en schande langzaam wijzer laat worden. 'Ik verwacht dat deze optie wordt gekozen, zodat we nagenoeg zeker weer uitgeschakeld worden in een wedstrijd waar het er echt toe doet. Een wedstrijd waarbij de mouwen moeten worden opgestroopt en de echte leiders in het veld moeten opstaan. Maar die we dan helaas niet paraat zullen hebben.'