Column - César Luis Menotti rookt zelfs in zijn slaap

28/03/2011 11:00

Afgelopen week werd de wereldberoemde trainer César Luis Menotti naar de intensive care van het Italiano ziekenhuis in Buenos Aires gebracht. Uiteraard met zware longproblemen. Menotti (72) is heel erg verliefd op voetbal, maar nog meer op sigaretten. Zijn leven lang heeft hij de indruk gewekt zelfs in zijn slaap te roken.

In zijn hoogtijdagen als coach presenteerde de inmiddels gepensioneerde Menotti zich graag als een linkse intellectueel vol verlichte ideeën over het doel van het spel. Hij cultiveerde het beeld van bohemiaanse verschijning door tijdens wedstrijden een half tabaksveld uit Virginia te verstoken en in de dug-out het merendeel van de tijd verscholen te gaan achter zijn eigen rookgordijn. Meer nog dan om zijn hang naar de hogere esthetiek van het spel, werd hij wereldberoemd vanwege de eeuwige filtersigaret die aan zijn onderlip hing. Vorige week berichtte zelfs de Pravda over zijn ziekenhuisopname, en ook de Russen lieten niet onvermeld dat de Argentijnse trainer verslaafd was aan tabak.

Roken wordt voor een trainer snel een handelsmerk. Zeg Enzo Bearzot en je ziet een pijp voor je. Ook is het onmogelijk lang naar Aad de Mos te kijken, zonder niet héél even te denken aan het Olympisch Stadion en een natte, geknakte filtersigaret. Om sentimentele redenen zou ik er dan ook inmiddels een klein kapitaal voor over hebben om Johan Cruijff nog één keer in een beige regenjas een pakje Roxy te zien hooghouden. Alles beter dan, met zo’n kinderachtige Chuppa Chups lolly in je mond, half over een reclamebord struikelen.

Zonderlinge types zijn het doorgaans, de zware rokers onder de trainers. Ik herinner me een citaat van Ernst Happel, de mysterieuze Oostenrijker die tot aan zijn dood in 1992 leefde op een dieet van Belga-sigaretten. Het had betrekking op de zware laatste maanden van zijn leven, toen de eeuwige dirigent uit Wenen zich dan uiteindelijk toch moest overgeven aan de medische wetenschap. Hij legde zijn lot in handen van een gerenommeerde arts, verbonden aan de Universiteitskliniek van Innsbruck. Die opereerde hem en nam de eigenzinnige trainer mee naar Tirol, om daar in de frisse berglucht oefeningen te doen. 'Maar als we eenmaal boven op de berg waren, rookten we samen een sigaret', zei Happel daarover, 'want ik heb mijn doktoren altijd met zorg gekozen.'

Zwijgzame figuren zijn het vaak, de zware rokers onder de coaches, alsof ze het zonde vinden hun lippen te gebruiken om er woorden aan te laten ontsnappen, wanneer ze er ook gewoon een verse sigaret tussen kunnen duwen. Zdenek Zeman, ooit een vernieuwer bij het Italiaanse Foggia, is zo iemand. Ook hij houdt zich het liefst schuil in lange stiltes en mysterieuze slierten grijze rook. Zijn neiging om elke vorm van verveling te bestrijden met tabak, zorgt ervoor dat Zeman zelden in het openbaar wordt waargenomen zonder sigaret. En hoewel hij er inmiddels een volwassen hypotheek aan moet hebben gespendeerd, is het precieze aantal pakjes dat hij er doorheen jaagt altijd geheim gebleven. 'Ik tel mijn sigaretten niet', is een beroemd citaat van Zeman. 'Als ik dat wel doe, word ik zenuwachtig. En dan ga ik nog meer roken.'

Het zijn vaak mannen met hun eigen logica, de kettingrokers. Als trainer was Menotti niet anders. Hij was er bijvoorbeeld van overtuigd dat er, net als in de politiek, links en rechts voetbal bestond. Ik heb ooit geprobeerd hem daarover om opheldering te vragen. Dat was in 1996, in Mar del Plata. Menotti stond toen op het dorre veld van Estadio José María Minella. Ik ook. Samen wachtten we daar in de bloedhitte op de training van Independiente.

Met Spaans dat zelfs ver onder het LOI-niveau zat, probeerde ik een gesprek aan te knopen. Over links en rechts voetbal. Het werd geen succes. Meer dan wat onverstaanbaar gebrom leverde het niet op. Het was sowieso een teleurstellende ervaring. Menotti droeg niet een iets te ver open geknoopt overhemd zoals ik had gehoopt, maar een vormloos grijs trainingsbroekje en een paar sportschoenen. Zijn bovenlijf was ontbloot en gedeeltelijk bedekt met grijze haartjes. Ook van zijn beroemde zwarte manen was weinig meer over. Maar het ergste was nog: hij rookte niet eens.

Michel van Egmond