'Co Adriaanse verkoopt zijn ziel en zaligheid'

25/01/2010 09:45

In 2001 stortte de wereld van Co Adriaanse in. Er was eindelijk een eind gekomen aan zijn hunkering naar erkenning, hij was trainer van Ajax, de resultaten waren heel behoorlijk en de ploeg deed volop mee om de titel.

De invloedrijke vijfde colonne had moeite met het ego en het charisma van de welbespraakte coach en de directieleden Arie van Eijden en Leo Beenhakker speelden een onsmakelijke rol als bewust lek naar de media. Adriaanse moest blijkbaar geliquideerd worden, want de selectieve verontwaardiging was ongekend groot.

Even later werd Adriaanse ontslagen en dat is nog altijd het absolute dieptepunt in zijn trainerscarrière. Het was een traumatische ervaring voor hem. Hij reageerde allerminst als de persoonlijkheid die moeiteloos was opgewassen tegen de boze buitenwereld. Adriaanse trok zich terug in zijn woning in Zeist, waar hij zich een half jaar achter gesloten gordijnen verborg.

Hij leek verloren voor het topvoetbal, weigerde bondscoach van Oostenrijk te worden en had geen trek in China, maar uiteindelijk haalde AZ-directeur Martin van Geel, met wie hij bij Willem II succesvol samenwerkte, hem over in Alkmaar aan de slag te gaan. Daar poetste de trainer zijn geschonden imago wat op, de flair keerde terug, hij kreeg weer een grote mond en veroorzaakte opnieuw mediarellen en incidenten.

Toch is Adriaanse nooit meer de oude geworden. Sindsdien draait zijn leven om geld, vrouwen, exclusieve sportwagens en het verbergen van zijn frustraties achter dominante meningen. Adriaanse begrijpt er namelijk niets van dat zijn generatiegenoten Louis van Gaal, Bert van Marwijk, Guus Hiddink en Dick Advocaat de topfuncties voor het uitkiezen hebben, terwijl híj blij moet zijn met aanbiedingen uit obscure voetballanden en van tweederangs clubs.

Co Adriaanse, geboren op 21 juni 1947 in Amsterdam, gaat vaak ten onder aan zijn eigen principes. Na zes seizoenen De Volewijckers en evenveel jaren FC Utrecht, waar hij een degelijke mandekker was, stopte Adriaanse op 29-jarige leeftijd abrupt als profvoetballer, doordat hij merkte dat bepaalde spelers meer verdienden dan hij. Daar kon hij niet mee leven.

Hij meldde zich aan bij de Amsterdamse Vierdeklasser OSV en ging als gymnastiekleraar werken aan de Cabotschool. Even later vroeg hij overigens wel overschrijving aan naar DRC, waar naar verluidt flink werd betaald. Als trainer begon Adriaanse bij de jeugd van AZ, de amateurs van Zilvermeeuwen en hij debuteerde in het betaalde voetbal nog wat onwennig met PEC Zwolle.

Bij FC Den Haag introduceerde hij het bekende kerstboomsysteem, waarna hij vijf jaar in de luwte werkte als hoofd jeugdopleiding van Ajax. Willem II bezorgde hij zelfs Europees voetbal, hetgeen hem zijn droombaan als hoofdtrainer van Ajax opleverde.

Tijdens zijn herkansing bij AZ besloot hij voor het grote geld te gaan. Zijn karakter en principes zaten hem echter in de weg en leverden overal problemen op. In Zwolle kreeg hij een conflict met eigenaar Marten Eibrink, in Den Haag met sterspeler Martin Jol en ondanks de sportieve successen verdween hij in Tilburg zonder afscheid te nemen, nadat hij de spelers als kleuters had bestraft.

Adriaanse is gedurende zijn trainersloopbaan altijd een schoolmeester gebleven die van zijn volwassen voetballers persoonlijkheid eist, maar ze vervolgens benadert alsof ze kinderen zijn. Dat deed hij ook bij Ajax en AZ, totdat hij bij FC Porto op echte persoonlijkheden stuitte die het onvolwassen gedrag van hun trainer niet pikten.

Voor Adriaanse was dat een reden principieel op te stappen, maar dat accepteerde voorzitter Jorge Nuno Pinto da Costa niet. Hij meldde de affaire bij de FIFA en Adriaanse werd veroordeeld tot het betalen van een miljoen euro boete wegens contractbreuk.

Noodgedwongen koos de trainer voor snel veel geld verdienen bij Metallurg Donetsk in Oekraïne en Al-Sadd in Qatar. De aanbieding van de steenrijke frisdrankfabrikant Dietrich Materschitz om Red Bull Salzburg onder zijn hoede te nemen, kwam als een geschenk uit de hemel.

Toch kon de eigenwijze Nederlander het niet opbrengen in het gareel te lopen, zijn mond te houden en te incasseren. Ondanks de Oostenrijkse titel werd hij door zijn voorzitter uitgekotst en vervangen door Huub Stevens.

Eervolle aanbiedingen van Feyenoord, AZ, NEC en FC Utrecht legde Adriaanse noodgedwongen naast zich neer, omdat een Nederlands salaris niet interessant voor hem was. Intussen bleef hij in de media koketteren met zijn sympathie voor de Socialistische Partij van zijn held Jan Marijnissen, terwijl zijn levenswijze absoluut geen socialistische trekjes vertoont.

Hij heeft een paar fikse financiële tegenvallers gehad. Eerst een peperdure scheiding, nadat hij was gaan samenleven met NOS-regisseur Astrid Wisman, en vervolgens de boete die hij FC Porto moest betalen. Maar een echte socialist hoeft niet in een peperdure Porsche te rijden, bezit geen huizen in de Oostenrijkse bergen, onder de Spaanse zon en in Egmond aan Zee.

En een echte aanhanger van de SP vraagt voor een optreden in een praatprogramma over voetbal geen bedrag waarvan een modaal gezin een paar maanden kan en moet leven. Om als een zonnekoning te kunnen blijven leven, móést Adriaanse wel op jacht naar het grote geld. Daar heb ik geen waardeoordeel over, sterker nog, daar heeft niemand iets mee te maken, maar kom daar dan eerlijk voor uit.

Adriaanse is 62 jaar en vraagt zich af hoeveel gezonde jaren hij nog voor de boeg heeft. Hij moet nu de basis leggen voor een onbezorgde oude dag. Dat is zijn goed recht, daarvoor hoeft hij aan niemand verantwoording af te leggen, maar hij moet nooit meer de tv-kijkers in de maling nemen door glashard te verkondigen dat geld helemaal geen rol speelt.

De kleurijke coach gaat nu in Doha wonen en werken als bondscoach van Jong Qatar. De hoofdstad is omgeven door kaal woestijngebied en zoutmoerassen, het is er het hele jaar buitengewoon warm en de vochtigheidsgraad is hoog.

Er wonen nog geen honderdduizend Qatari in het land, de immigranten – Iraniërs, Pakistani, Indiërs, Jemenieten, Egyptenaren en een paar duizend westerlingen – vormen de meerderheid en hebben bijna louter serviceverlenende functies. Er heerst een absolutistisch bewind, al bestaat er sinds 1970 wel een grondwet. Maar in de praktijk is de emir als staatshoofd de baas.

Hij is tevens opperbevelhebber van de strijdkrachten en minister van Defensie. Vakbonden zijn niet toegestaan en de rechtspraak geschiedt op basis van gecodificeerd gewoonterecht en de sjaria. De gezondheidszorg en het onderwijs zijn gratis, maar er wonen desondanks veel analfabeten, doordat er geen leerplicht bestaat.

Adriaanse heeft definitief afscheid genomen van Nederland. Hij zal moeten leren leven met zijn frustratie dat na Ajax echte topclubs nooit interesse toonden. We zullen zijn zinnige, zelfingenomen en provocerende teksten missen.

Ook als vakman betekent zijn vertrek een gevoelig verlies voor het nationale voetbal. En ik gun hem een vermogen in dollars, want een man die op zijn leeftijd in een chique bananenrepubliek gaat wonen voor ordinaire poen heeft dat geld echt nodig om te overleven.

Zijn karakter zal dagelijks botsen met de daar heersende cultuur en ik kan me nauwelijks voorstellen dat Adriaanse onder die omstandigheden voor het eerst in zijn roemruchte carrière geen principieel meningsverschil krijgt. En tijdens optredens in de media zou ik me in zijn geval wat inhouden, want de radio en televisie zijn in Qatar staatsbedrijven.

Verrassend en verbijsterend, dat de onafhankelijkheid acterende coach zich monddood laat maken door geld. Hij heeft zijn ziel en zaligheid verkocht.

Johan Derksen